Witaj! Rejestracja

Zdrowo jeść


MICHAEL SHARON

(Nutrients A to Z A User’s guide to foods, herbs,
vitamins, minerals & supplements)

Żywność i substancje lecznicze
od A do Z

(tłumaczyła Anna Tabaczyńska)

GDZIE ZNALEŹĆ ZDROWE POŻYWIENIE
Składniki pokarmowe i produkty opisane na kartach tej książki - owoce, warzywa, oleje, zioła, składniki mineralne i preparaty odżywcze - można kupić w bardzo różnych, mniej lub bardziej oczywistych miejscach. Wiele rodzajów pokarmów, ziół i przypraw, niegdyś uznawanych za rarytas, przy minimum wysiłku łatwo znaleźć w sklepach i supermarketach, które obecnie gromadzą produkty z całego świata. Kiedy zdrowie staje się tak ważne, w sklepach spożywczych coraz częściej pojawia się żywność o właściwościach zdrowotnych.
Aby kupić specjalne produkty, wystarczy wyprawić się do pobliskiego sklepu ze zdrową żywnością, gdzie ponadto można znaleźć pomoc i radę. Poza pożywnym jedzeniem są tam też rozmaite preparaty witaminowe, mineralne i odżywcze w formie kapsułek, złożone z różnych składników, skomponowane według różnych formuł, często dostosowane do stanu zdrowia i zapotrzebowania. Także apteki oferują coraz więcej produktów zdrowej żywności z zawartością witamin, składników mineralnych i dodatków odżywczych. Sklepy ze zdrową żywnością oczywiście różnią się między sobą wielkością i niektóre bardziej specjalistyczne produkty dostępne są tylko w tych większych.
Trudniej znaleźć niektóre zioła, w szczególności świeże. I chociaż sklepy ze zdrową żywnością na naszych ulicach są czymś już bardzo znajomym i proponują nam szerokie zestawy produktów ziołowych, miejsca, w których sprzedaje się zioła świeże, wciąż są rzadkością.
Hasła zawierają informację o tym, w jaki sposób dotrzeć do danego składnika, ziela itp. Aby zastosować właściwe dozowanie, zawsze trzeba dokładnie przeczytać instrukcję na opakowaniu, a w szczególnych sytuacjach - poprosić o radę znającego się na rzeczy lekarza.
Wytłuszczenia w tekście odsyłają do osobnych haseł.

A

AGAR
Galaretowata substancja wyrabiana z pewnych gatunkówjapońskich wodorostów*, głównie z rodzaju Gelidium. Ponieważ wodorosty są bogatym źródłem minerałów i witamin, agar dostarcza dużej porcji składników odżywczych, a nie jest trawiony przez enzymy. Często używa się go jako środka stabilizującego (E406) do produkcji lodów i innych potraw. W Japonii stosowano go tradycyjnie zamiast żelatyny. Przewyższa żelatynę pochodzenia zwierzęcego, ponieważ jest niskokaloryczny, ma delikatniejszą strukturę i nie zmienia konsystencji. Jest lekko strawny, dlatego zaleca się go w szczególności ludziom chorym i dzieciom. Stosuje się go też jako środek przeczyszczający, ponieważ z łatwością chłonie wodę i pęcznieje.
Dostępny w sklepach ze zdrową żywnością w płatkach lub tabliczkach; rozpuszcza się łatwo we wrzątku.

AKACJA (ACACIA)
Kolczaste drzewo lub krzew z rodziny mimozowatych, rosnące w strefie między-zwrotnikowej i podzwrotnikowej.
Z soku drzew akacji rosnących w północnej Afryce (Acacia senegal) otrzymuje się substancję znaną jako guma arabska. Tradycyjnie używano jej do łagodzenia stanów zapalnych dróg oddechowych, pokarmowych i moczowych. Z gumy arabskiej rozpuszczonej w wodzie (1-4 łyżeczek na filiżankę wody) otrzymuje się kleik, który przynosi ulgę w bólu gardła, kaszlu, biegunce i czerwonce. Poza zastosowaniami medycznymi gumy arabskiej używa się też w przemyśle do produkcji słodyczy, zwłaszcza pochodzących z krajów Środkowego Wschodu owoców kandyzowanych, oraz jako substancji zagęszczającej (E414) do wyrobu niektórych potraw.
Dostępna w większych sklepach ze zdrową żywnością oraz w sklepach zielarskich.
W Polsce nazwą akacja określa się błędnie robinię (red.).

ALERGIA POKARMOWA
Jest to zaburzona reakcja układu odpornościowego na substancje zawarte w pożywieniu. Jeśli do krwi przedostanie się substancja szkodliwa, to układ odpornościowy w zdrowym organizmie rozpoznaje jąjako obcą i natychmiast odpowiada wzmożonym wytwarzaniem białych ciałek krwi oraz przeciwciał, któreją rozkładają i niszczą. W alergii układ odpornościowy reaguje z taką samą wrogością na substancje nieszkodliwe, uwalniając histaminę. Może to spowodować wiele różnych objawów, począwszy od zwykłej wysypki czy bólu głowy na podwyższonym ciśnieniu tętniczym krwi skończywszy.
Przyczyny alergii nie są do końca poznane przez naukę, choć wiadomo, że odczyny alergiczne mogą wywoływać zarówno białka zawarte w pożywieniu, jak i pyłki roślin. Powszechną przyczyną alergii pokarmowych są: niski poziom kwasu żołądkowego i niedobór pewnych enzymów trawiennych trzustki. Trzustka wydziela enzymy, które rozkładają białko na prostsze składniki, tzn. aminokwasy. Niedobór enzymów powoduje, że częściowo strawione białko i te jego fragmenty, które prowokują alergię pokarmową, przedostają się do jelit, co może wywołać objawy nie tylko somatyczne, ale i psychiczne.
Reakcje alergiczne u ludzi, szczególnie u dzieci wywołują niektóre powszechnie stosowane w przemyśle spożywczym dodatki, jak kwas benzoesowy (E210), czy barwniki, jak tartrazyna (E102).
Do najpowszechniejszych czynników alergicznych, czyli alergenów, należą mleko krowie, jaja, czekolada, pomarańcze, pszenica, ser, pomidory, wołowina i kukurydza, natomiast najmniej uczula ryż, groch i awokado. Sygnałem alergii pokarmowej może być szczególna ochota na pewne rodzaje pożywienia, a wykrywaniu pokarmów powodujących uczulenie służą specjalne testy. Niektóre składniki pokarmów mogą leczyć bądź łagodzić alergie, a należą do nich witamina C i kwerce-tyna, działające silnie przeciwhistaminowo, witamina B6, cynk, witamina E i wapń. Niektórzy specjaliści w dziedzinie żywienia uważają, że alergie mogą być powodowane niedoborem składników pokarmowych.

ALKOHOL
Ściślej alkohol etylowy, jest to płyn o charakterystycznej woni i smaku, uzyskiwany przez fermentację skrobi lub cukru albo syntetycznie; zaliczany do używek.
Mimo że picie napojów alkoholowych od dawna należy do najważniejszych rytuałów rodzaju ludzkiego, o czym świadczą zapisy historyczne, trudno polecać alkohol ze względu na wartości odżywcze. Picie wina i piwa w umiarkowanych ilościach, w szczególności w sytuacjach towarzyskich, może sprawiać przyjemność, a tym samym zmniejszać stres. Może jednak także przyczynić się do uzależnienia.
Intensywne picie alkoholu, zwłaszcza wysokoprocentowego, wpływa bardzo szkodliwie na procesy metaboliczne zachodzące w organizmie.
Alkohol zawarty w napojach powstaje w trakcie fermentacji. W procesach przemiany materii rozkładany jest do szkodliwej dla organizmu substancji chemicznej, noszącej nazwę aldehydu octowego. To jest ten składnik, który powoduje dobrze znany efekt tzw. kaca, często występujący u osób nadmiernie pijących. Alkohol może zmniejszać w organizmie ilości najważniejszych witamin i minerałów: witamin B, C, K, cynku, magnezu i potasu. Nawet umiarkowana konsumpcja ogranicza zdolność wątroby do metabolizmu glukozy i eliminowania toksycznych produktów przemiany materii. Intensywne picie powoduje uszkodzenie wątroby i mózgu, naczyń krwionośnych, upośledza procesy krzepnięcia krwi, przyczynia się do powstawania żylaków, hemoroidów, zakrzepów, uszkodzenia prostaty i powoduje bezpłodność. Przyspiesza również rozwój chorób i dolegliwości związanych z wiekiem, takich jak zaburzenia pracy serca czy zaćma, a także zmarszczki na skórze. Sprzyja zaburzeniom psychicznym, jak lęki, depresje, zaburzeniom emocjonalnym i umysłowym.
Witaminy B1, PP, C i aminokwas cysteina chronią organizm przed niektórymi szkodliwymi skutkami spożywania alkoholu, a ich niedobory można łagodzić za pomocą dodatków odżywczych, takich jak dostępne w sklepach ze zdrową żywnością chińskie ziele kudzu (opornik), a także preparaty aminokwasu L-glutaminy. Niedobory składników mogą prowadzić do hipoglikemii (niski poziom cukru we krwi), co można sprawdzić za pomocą testu tolerancji glukozy (GTT) i zastosować odpowiednią dietę przepisaną przez lekarza.

ALOES
Roślina pochodząca z tropikalnych rejonów Dalekiego Wschodu, południowej Afryki i Indii Zachodnich (wyspy na Morzu Karaibskim). Obecnie uprawiana w stanach USA o suchym klimacie; sadzi się ją także w wielu miejscach jako roślinę ozdobną.
Jeśli chodzi o składniki odżywcze i lecznicze, to najcenniejszy jest gęsty sok wyciskany z długich liści, który ma właściwości grzybobójcze i bakteriobójcze.
Sok z aloesu zawiera wiele cennych witamin i minerałów, a także beta-karoten, enzymy, aminokwasy i rodzaj złożonych węglowodanów nazywanych mukopolisa-charydami. Substancje te odpowiadają za lecznicze właściwości aloesu. Roślina ta łagodzi zapalenia przewodu pokarmowego, przynosi ulgę w zaparciach, wzdęciach i objawach nadwrażliwości jelit. Galaretowatego soku ze świeżych liści można też używać zewnętrznie do smarowania ran, można go wcierać w skórę w miejscach poparzeń słonecznych, zmarszczek, podrażnień i mniejszych skaleczeń. Napary nadają się do przemywania ran i oczu. Sok ma nieco odstręczający smak, toteż do użytku
wewnętrznego najczęściej miesza się go z sokiem owocowym, by był łatwiejszy do przełknięcia.
Czysty amerykański sok z aloesu jest obecnie dostępny w większości sklepów ze zdrową żywnością.

ALUMINIUM (AL)
Lekki pierwiastek metaliczny znany także jako glin, bardzo rozpowszechniony w przyrodzie, w organizmie ludzkim występuje śladowo. Powszechnym źródłem tego toksycznego składnika są sery topione, soda oczyszczona, tabletki regulujące równowagę kwasowo-zasadową, sól kuchenna i antyperspiranty (E173). Przyczyną przenikania aluminium do organizmu może też być używanie sztućców i naczyń zrobionych z tego metalu.
Aluminium narusza równowagę między wapniem a fosforem, powoduje utratę witaminy B1 i zwiększenie w organizmie ilości soli aluminium, których gromadzenie się w mózgu prowadzi do ubytków pamięci, demencji i choroby Alzheimera. Zalecanym środkiem przeciwdziałającym gromadzeniu się tych soli w mózgu są preparaty witaminy C, a także czosnek, wodorosty i siewki pszenicy.

AMARANT - PATRZ SZARŁAT

AMINEK (AMMI MSNAGA)
Zioło pochodzące z Bliskiego Wschodu; było używane wjemeńskiej i arabskiej medycynie ludowej. Zawiera glikozyd kelinę, który przynosi ulgę w bólach związanych z kamieniami nerkowymi (rozluźnia skurcze mięśni powstałe wskutek ucisku kamieni). Rozszerza naczynia wieńcowe serca i łagodzi bóle w chorobie wieńcowej. Dostępny w większych sklepach zielarskich.

AMINOKWASY
Związki występujące w organizmach zwierzęcych, roślinach i drobnoustrojach, będące składnikami białek. Składają się z węgla, wodoru, tlenu, siarki i azotu. Łączą się w różne struktury łańcuchowe (łańcuchy peptydowe), które nadają danemu rodzajowi białka - czy to będzie białko zawarte w kościach, czy we włosach lub paź-
nokciach -jego specyficzne cechy. Formowaniem się tych różnych białek zarządzają kwasy nukleinowe DNA i RNA, często zwane także matrycami białek. DNA -kwas dezoksyrybonukleinowy - zawiera kod główny; RNA - kwas rybonukleinowy - tłumaczy informację niezbędną do syntezy białek w komórkach. Synteza jest niezwykle ważna dla podtrzymania życia, ponieważ komórki organizmu bezustannie obumierają i muszą powstawać nowe.
Spośród ponad dwudziestu znanych aminokwasów, formujących tysiące kombinacji białek, dziewięć - leucyna, izoleucyna, walina, metionina, treonina, lizyna, fenyloalanina, tryptofan i histydyna - uznaje się za aminokwasy niezbędne w ludzkiej diecie we właściwych proporcjach, gdyż to one tworzą to, co nazywa się białkiem o pełnych walorach odżywczych. Żaden nie może być syntezowany w organizmie człowieka, muszą być zatem pobierane wraz z pokarmem. Brak nawet jednego z wymienionych aminokwasów lub zbyt niski jego poziom w organizmie w porównaniu z innymi wstrzymuje lub spowalnia syntezę białek. Zdarza się to przy ścisłej diecie wegetariańskiej, opartej na niepełnowartościowych białkach roślinnych. Pokarm oparty na produktach zwierzęcych - mięsie, rybach, jajach i przetworach mleczarskich - zawiera wszystkie potrzebne aminokwasy, dostarczając pełnowartościowego białka. Stwierdzono, że pojedyncze aminokwasy mają specyficzne, dobroczynne właściwości: wspomagają spalanie tłuszczu, wspierają leczenie łysienia, przyczyniają się do rozwoju mięśni oraz uwalniania stresu. Można je stosować jako dodatki do pożywienia.
Poza wymienionymi dziewięcioma są aminokwasy uznane za „ważne" (choć nie niezbędne). Należy do nich aminokwas arginina, której organizm wielu ludzi nie wytwarza w odpowiedniej ilości.

AMINOKWASY O ROZGAŁĘZIONYM ŁAŃCUCHU (BCAA)
Są to: leucyna, izoleucyna i walina. Są one niezbędne dla wzrostu mięśni i procesów odnowy; pomagają w przywracaniu zdrowia uszkodzonym, naciągniętym i zmęczonym mięśniom i dlatego stosowane są przez sportowców i osoby trenujące ciało. Wzmacniają także mięśnie osłabione długim leżeniem w czasie choroby, pomagają w uwalnianiu stresu.
Preparaty zawierające aminokwasy tej grupy dostępne są w sklepach ze zdrową żywnością.

ANANASY
Owoce byliny pochodzącej z Ameryki Południowej, uprawiane w strefie tropikalnej. Są zasobnym źródłem witaminy C i potasu, niewiele jest w nich innych składników odżywczych. Zawierają jednakże bromelainę - enzym rozszczepiający biał-
ko, który poprawia trawienie. Dlatego dobrze jeść ananasy po posiłkach mięsnych. Ananasy działają moczopędnie, ponadto poprawiają apetyt, leczą biegunki, niszczą pasożyty układu pokarmowego i zmniejszają ilość płynów w organizmie.
Bromelainę można kupić w kapsułkach jako dodatek pokarmowy, ułatwiający trawienie.
Uwaga: Ponieważ niedojrzałe ananasy działają zakwaszające, nie powinny ich jeść osoby z owrzodzeniem żołądka lub dwunastnicy. Z tego samego powodu niedojrzałe ananasy mogą szkodzić zębom.

ANTACYDY
Są to środki neutralizujące kwas solny w żołądku, pełniące rolę regulatorów kwasowości. Przynoszą tylko czasową ulgę, łagodząc objawy nadkwasoty, a nie zupełne wyleczenie. Każdy, kto używa tych leków bez recepty, powinien zdawać sobie sprawę z tego, że objawy nadmiernego zakwaszenia żołądka są podobne do objawów niedoboru kwasów trawiennych. Ponadto niektóre antacydy zawierają glin, pierwiastek toksyczny, który wbudowuje się w ludzkie ciało i powoduje szereg zaburzeń.
Chlorowodorek betainy przynosi ulgę w zgadze spowodowanej niedoborem kwasów trawiennych w żołądku. Ponieważ wydzielanie żołądkowe zmniejsza się wraz z wiekiem, niektórzy lekarze zalecają profilaktyczne przyjmowanie chlorowodorku betainy oraz niezbędnych dla organizmu metali wszystkim osobom po czterdziestce.
Przyjmowanie enzymów trawiennych, takich jak pankreatyna, daje dobre efekty w niektórych przypadkach, ale najprostszą i najskuteczniejszą metodą poradzenia sobie z problemem nadkwasoty, zgagi i dyspepsji jest właściwa dieta.
Szybką ulgę przynosi zażywanie 2-3 tabletek dolomitu przed każdym posiłkiem. Z własnych doświadczeń autora wynika, że szklanka zimnego mleka lub kilka surowych migdałów zjedzonych na czczo skutecznie likwiduje zgagę. Ponieważ płyny pite przed posiłkiem rozcieńczają kwasy żołądkowe, zaleca się picie ich raczej na czczo niż po jedzeniu.

ANTYBIOTYKI
Naturalne, wytwarzane przez żywe organizmy, a także uzyskiwane w drodze syntezy substancje o działaniu bakteriobójczym i bakteriostatycznym, hamującym zdolność rozmnażania się bakterii.
Kiedyś uważano, że antybiotyki przyczynią się do wyeliminowania wszelkich chorób, obecnie zaś ich stosowanie zaczęto nieco ograniczać. Wzrasta bowiem
wrażliwość na leki, ale ich rzeczywista skuteczność spada. Wiele szczepów bakterii uodporniło się na działanie antybiotyków i stają się one oporne na leczenie. Jak się obecnie ocenia, około 20% zakażeń szpitalnych nie poddaje się leczeniu antybiotykami; w samych Stanach Zjednoczonych z powodu takich zakażeń umiera co roku ponad 10 tysięcy osób.
Początkowo antybiotyki stanowiły bardzo silną broń przeciw wielu chorobom i ocaliły wiele ludzkich istnień. Niestety, lekarze nabrali skłonności do stosowania ich w sposób nieograniczony i w rezultacie wiele bakterii wytworzyło oporność na leki, które w tej sytuacji trzeba przepisywać w coraz większych dawkach, co powoduje zwykle silne skutki uboczne.
Ponieważ antybiotyki nie są w stanie odróżnić „złych", chorobotwórczych bakterii od „dobrych" - żyjących z nami w symbiozie, zabijają wszystkie, także te bakterie jelitowe, które są potrzebne w procesie wchłaniania składników pokarmowych. Jednym ze skutków jest rozpowszechnienie drożdżycy pochwy u kobiet, którym zalecono przyjmowanie tetracykliny. Antybiotyki mogą także neutralizować działanie pigułek antykoncepcyjnych. Dlatego lekarze obecnie ograniczają stosowanie antybiotyków do przypadków niezbędnych. Pojawia się także tendencja, by przygotowywać pacjentów do zabiegów chirurgicznych, wzmacniając ich odporność za pomocą zrównoważonej, bogatej w dodatki pokarmowe diety.

ANTYDEPRESYJNE ŚRODKI ZAWARTE W POKARMIE
Leczenie depresji, stresu i lęku za pomocą składników pożywienia dotyczy dwóch aminokwasów: DOPA (dihydroksyfenyloalaniny), która podnosi poziom noradre-naliny - hormonu rdzenia nadnerczy - i dopaminy w mózgu, oraz GABA (kwasu gammaaminomasłowego), który staje się coraz bardziej popularnyjako lek przedwiekowy. Ten drugi pochodzi z kwasu glutaminowego, syntezowanego przez organizm ludzki, i działa jako przekaźnik nerwowy o właściwościach hamujących. Oznacza to, że GABA spowolnia aktywność komórek nerwowych układu limbicznego, który dla organizmu ludzkiego jest czymś w rodzaju emocjonalnego dzwonka alarmowego.
Dobrze znanym minerałem o właściwościach uspokajających jest wapń, który podany przed snem w dawce 500 mg może nawet złagodzić bezsenność. W leczeniu stresu i depresji pomagają witaminy i zioła: witamina C, witaminy z grupy B, szczególnie B1, niacyna (witamina PP), kwas pantotenowy (witamina z grupy B) oraz głóg, kava-kava, lipa, dziurawiec i kozlek.
Do pokarmów, które mogą pogłębiać depresje i lęk, a których warto unikać, należą: cukier biały, biała mąka, kofeina oraz wszystkie produkty z dużą zawartością tłuszczu. Powinno się także całkowicie zrezygnować z alkoholu i papierosów.

ANTYKONCEPCYJNE PIGUŁKI
Wykazano, że pigułki te powodują niedobory w organizmie takich witamin, jak: Bg, kwas foliowy i witamina B12- Długotrwałe ich zażywanie może spowodować typowe objawy niedoborów tych ważnych składników, takie jak: nadmierny przyrost wagi, zatrzymanie wody w organizmie, alergia, anemia, zmęczenie, depresja, a nawet utrata popędu seksualnego. Aby zapobiec tym objawom, należy uzupełniać niedobory, stosując odpowiednią dietę.

ANYŻ PATRZ BIEDRZENIEC ANYŻ

APETYT
Apetyt czyli chęćjedzenia, jest zazwyczaj jedną z ważnych przyczyn nadwagi. Każdy, kto pragnie zmniejszyć wagę ciała lub z innych powodów powstrzymać chęćjedzenia albo nad nią zapanować, powinien włączyć do swojej diety następujące pokarmy: awokado, otręby i dania bogate w błonnik, łodygi selera, gumę guar, kwas cytrynowy (HCA) w postaci tabletek (Citrimax) wraz z aminokwasem L-fenyloalani-ną, a także świeży sok z cytryny.
Dla tych, którzy pragną pobudzić apetyt, zaleca się kiełki lucerny, jabłka, sok z marchwi, pieprz cayenne, liść selera, kurczęta, ocet jabłkowy, kukurydzę, gra-pefruity, wątrobę, grzyby, pomarańcze, truskawki i pomidory. Poza tym takie zioła, jak rzepik, anyż i rumianek wraz z witaminą B complex, preparatami cynku i drożdżami piwnymi.

ARCYDZIĘGIEL (ANGELICA ARCHANGELICA)
Duża roślina o przyjemnym zapachu, pochodząca z północy Europy i z Azji. Bylina lub roślina dwuletnia, występuje w miejscach wilgotnych, takich jak brzegi rzek; jest także uprawiana. Surowcem leczniczym i źródłem składników odżywczych są korzenie i nasiona.
Herbatka z nasion lub korzeni arcydzięgla ułatwia trawienie, likwiduje wzdęcia i pobudza apetyt. Używa się jej w wielu dolegliwościach układu pokarmowego, między innymi w chorobie wrzodowej, wymiotach i kolce. Używana zewnętrznie pomaga w bólach reumatycznych i podagrze. Wywar z korzenia łagodzi świerzb i swędzenie skóry.
Napar przyrządza się zaparzając łyżeczkę pokruszonych nasion w filiżance wrzątku. Wywar z korzenia sporządza się gotując łyżeczkę pokruszonego korzenia
w 3/4 filiżanki wrzątku. Po zagotowaniu należy pozwolić osiadać nasionom przez 5 minut.
Arcydzięgiel dostępny jest w sklepach zielarskich i większych sklepach ze zdrową żywnością także w postaci płynnego ekstraktu. Należy go stosować według przepisu na opakowaniu.
Uwaga: Cukrzycy nie powinni przyjmować arcydzięgla, ponieważ podnosi on poziom cukru we krwi.

ARGININA
Należy do ważnych aminokwasów, gdyż jej pochodna ornityna pobudza wydzielanie hormonu wzrostu w mózgu. Jest to istotne nie tylko w przypadku dzieci, ale także dorosłych, ponieważ ornityna przyczynia się do odbudowy tkanek i gojenia się ran. Substancja ta pobudza również wzrost limfocytów T - komórek układu odpornościowego, które rozpoznają, rozkładają i niszczą bakterie chorobotwórcze i rakotwórcze składniki chemiczne. Dlatego arginina, obficie występująca w domowym rosole z kury, okazuje się bardzo użyteczna w leczeniu chorób z autoagresji, takich jak zapalenie stawów czy stwardnienie rozsiane. Istnieją dowody wskazujące, że arginina i ornityna pobudzają spadek wagi ciała i zwiększają produkcję spermy oraz ruchliwość plemników.
Argininę przyjmuje się na pusty żołądek w dawce 2 g, najlepiej przed snem, gdyż hormon wzrostu w sposób naturalny uwalnia się w godzinach wieczornych, a szczyt przypada na 90 minut po zapadnięciu w sen. Preparat można także zażywać godzinę przed forsownym zajęciem. Jeśli stosuje się ornitynę, to jej dawka stanowi połowę stosowanej dawki argininy.
Uwaga: Argininy i ornityny nie powinny przyjmować dzieci oraz kobiety w ciąży i karmiące matki. Arginina jest przeciwwskazana w przypadku zakażenia wirusem herpes (opryszczki).

ARNIKA (ARNICA MONTANA)
Bylina nazywana też kupalnikiem i górskim tytoniem. Rośnie w górach Europy, Syberii, północnej Azji, zachodnich Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Od wieków używano jej do leczenia siniaków i stłuczeń. Nie wolno jej stosować na skaleczoną skórę czy otwarte rany.
Napar z korzenia działa napotnie i obniża temperaturę, łagodzi też zapalenia błon śluzowych nosa oraz pobudza wydzielanie moczu i działa ogólnie wzmacniająco. Napary można też stosować zewnętrznie jako środek wzmacniający włosy.
Dostępna w większych sklepach ze zdrową żywnością i w sklepach zielarskich.

AROMATERAPIA
Jest to starożytna sztuka posługiwania się esencjami aromatów roślinnych, które znane są pod nazwą olejków zapachowych, choć ze względu na swą strukturę olejkami nie są. Mogą to być wyciągi z kwiatów, liści, łodyg, owoców, nasion i korzeni roślin. Wpływ tych substancji na organizm jest bardzo zróżnicowany. Inhalacje i okłady mogą przynosić ulgę w wielu dolegliwościach somatycznych i psychicznych, przywracając równowagę psychofizyczną i poprawiając samopoczucie.
Zioła aromatyczne stosuje się od tysięcy lat zarówno w medycynie, jak do celów kosmetycznych. Na przykład wzmianki o leczniczych właściwościach aromatów roślin znajdujemy w starożytnym tekście indyjskim Ayurweda. Aromaterapię ponownie odkrył w latach dwudziestych XX wieku Rene-Maurice Gattefosse, francuski chemik, który badał leczniczy wpływ olejków zapachowych po tym, jak przypadkowo odkrył dobroczynny skutek stosowania olejku lawendowego w leczeniu oparzeń.
W dzisiejszych czasach, kiedy wzrasta zainteresowanie zdrowym życiem i medycyną alternatywną, także aromaterapia staje się coraz bardziej popularna. Wyszkoleni aromaterapeuci stosują około trzech tysięcy olejków. Ten sposób leczenia charakteryzuje podejście holistyczne, to znaczy, że terapia nie dotyczy wyłącznie objawów, lecz traktuje stan fizyczny i emocjonalny jednostki jako całość.
Olejki zawierają wiele różnych składników, których korzystne działanie wynika z ich współoddziaływania. Mieszaniny stosowane w aromaterapii są odpowiednio zrównoważone, dzięki czemu przynoszą dobroczynne skutki w postaci uspokojenia, wzmożenia wrażliwości zmysłów, jasności myśli i odczuć; działają inspirująco. Na przykład, miksturę pobudzającą wrażliwość zmysłów można sporządzić łącząc esencje pochodzące z ylang ylang - rośliny z rodziny magnoliowatych z połud-niowo-wschodniej Azji, lawendy i drzewa sandałowego. Natomiast ulgę w przypadku napięcia miesiączkowego przynosi mieszanina esencji szałwi i geranium. Esencje szybko się wchłaniają, a podczas inhalacji aktywne składniki skutecznie przedostają się do krwiobiegu. Wiele olejków ma działanie przeciwbakteryjne i przeciw-grzybicze.

ASKORBINIAN WAPNIA
Forma witaminy C, w której kwas askorbinowy został zobojętniony wapniem.

ASPARAGINA
Aminokwas nie należący do niezbędnych, który wraz z kwasem glutaminowym obficie występuje w tkance mózgowej. Uważa się, że asparagina reguluje procesy metaboliczne w mózgu i układzie nerwowym. Stosuje się ją w leczeniu zaburzeń umysłowych i emocjonalnych.
Dostępna w aptekach i sklepach ze zdrową żywnością.

ASPIRYNA
Należy do niesteroidowych środków przeciwzapalnych, dostępnych bez recepty. Ma szerokie zastosowanie jako niezbyt kosztowny lek przeciwbólowy. Jest powszechnie używana w leczeniu dolegliwości bólowych związanych z migrenami i zapaleniem stawów. Aspiryna nie leczy, może jedynie złagodzić objawy. Bardzo popularna i dowolnie stosowana, nie jest jednak całkiem nieszkodliwa. Nie tylko uszczupla zapasy witaminy C w organizmie, ale także częste jej przyjmowanie powoduje podrażnienie żołądka, co na dłuższą metę może doprowadzić do krwawienia i choroby wrzodowej.
W ostatnich latach aspiryna jest powszechnie zalecana w leczeniu zapalenia stawów i jako środek zapobiegający chorobom serca, gdyż znane jest jej działanie blokujące powstawanie prostaglandyny PGE2. Nadmiar tej hormonopodobnej substancji może zwiększyć agregację (skupianie się) płytek krwi, co prowadzi do zawałów serca. Aspiryna hamuje jednak także działanie PGE1 i PGE3 - prostaglandyn, które neutralizują działanie PGE2. Wydaje się zatem, że lepszym postępowaniem jest zwiększanie poziomu w organizmie PGE1 - substancji o naturalnym działaniu przeciwzapalnym - za pomocą odpowiednich dodatków pokarmowych, jak olejek z wiesiołka, i rezygnacja ze spożywania produktów zwierzęcych.

AWOKADO - PATRZ SMACZLIWKA

AZOTANY I AZOTYNY
Są to substancje chemiczne, stosowane do preparowania i konserwowania bekonu i innych wędlin, by nadać im atrakcyjny czerwony kolor i zapobiec zakażeniu mięsa jadem kiełbasianym i toksynami z pleśni. Azotany są toksyczne, gdyż reagując z białkiem tworzą nitrozaminy, które są substancjami rakotwórczymi. Ryzyko można ograniczyć przyjmując witaminę C.

B

BABKA (PLANTAGO)
Bylina, uprawiana w Azji Plantago ovata, w Europie dziko rosnąca jak chwast babka zwyczajna (Plantago maior). Nasiona bogate są w śluz i błonnik, babka zwyczajna zawiera też taniny. Działa nawilżające i łagodząco na przewód pokarmowy, stosowana w leczeniu wewnętrznych infekcji i wrzodów. Działa też ściągające, napary ułatwiają krzepnięcie krwi, goją rany i leczą hemoroidy. Babkę stosuje się najczęściej do leczenia zaparć. Zmielone nasiona zmieszane z wodą są świetnym środkiem na przeczyszczenie. Podobnie jak otręby chłoną wodę i pęcznieją wjelicie, pobudzając ruch robaczkowy.
Proszek z łuskanych nasion babki dostępny jest w sklepach ze zdrową żywnością, na wagę lub w kapsułkach.
BAKŁAŻAN - PATRZ OBERŻYNA

BAKTERIE MLEKOWE (LACTOBACILLUS)
Ogólna nazwa grupy bakterii, które bytują w jelitach, wchodząc w skład ich flory bakteryjnej. Nie mają wici, nie wytwarzają form przetrwalnych, są kwasoodporne. Należą do „dobrych", gdyż są niezwykle ważne dla prawidłowego przebiegu procesu wchłaniania składników pokarmowych. Biorą udział w przemianie węglowodanów w jelitach w kwas mlekowy. Hamują także wzrost drożdżaka candida albicans (powodującego grzybice).
Działanie flory jelit wzmacniają bakterie mlekowe obficie występujące w jogurtach. Mogą one łagodzić wiele dolegliwości, takich jak gnicie pokarmów w jelitach, zakażenie drożdżakami pochwy u kobiet, zaparcia czy wzdęcia, a nawet im zapobiegać. Głównym ich wrogiem są antybiotyki, które zabijają wszystkie bakterie, zarówno „złe", chorobotwórcze, jak i „dobre". Dlatego też jest bardzo ważne, by w czasie leczenia antybiotykiem uzupełniać florę bakteryjną, spożywając jak najwięcej jogurtu i przyjmując specjalne kapsułki zawierające żywe kultury bakterii.

BANANY
Wonny owoc, pochodzący z Azji, obecnie rośnie w tropikalnych obszarach obu półkul. Banany bogate są w potas i stosowane w leczeniu nadciśnienia, a także do odtruwania organizmu. Zawierają dużą ilość tryptofanu - aminokwasu, który przekształca się w serotoninę, hamujący przekaźnik nerwowy, obniżający aktywność nerwową. Stąd banany są pokarmem uspokajającym, szczególnie kiedy spożyje się je z mlekiem przed snem.
Działają łagodząco na wyściółkę jelit, nawilżając ją, i chociaż zwykle stanowią pokarm dzieci, są bardzo dobrym pożywieniem dla ludzi starszych, cierpiących na nadciśnienie, niestrawność i ogólne osłabienie. Banany nie w pełni dojrzałe mają właściwości ściągające i można je stosować w leczeniu biegunek i hemoroidów. Dojrzałe owoce pomagają w zaparciach i chorobie wrzodowej.

BATATY
Warzywo o dużych mączystych jadalnych korzeniach, znane także jako słodkie ziemniaki. Uważa się, że bataty pochodzą z Ameryki Południowej. Dzisiaj uprawia sieje na całym świecie, w wielu krajach są ważnym składnikiem diety. Około 85% światowej produkcji batatów pochodzi z Chin.
Są wyjątkowo bogate w witaminę A (znacznie bardziej niż zwykłe ziemniaki), także w witaminę C, wapń, żelazo, potas, fosfor i sód. Aby zachować te cenne składniki odżywcze, trzeba je gotować lub piec ze skórką. Dzięki wyjątkowo wysokiej zawartości witaminy A słodkie ziemniaki poprawiają widzenie w ciemnościach. Uważa się także, że zwiększają wydzielanie mleka u karmiących piersią, usuwają trucizny z organizmu, pomagają przytyć i leczą biegunkę.
Najlepiej wybierać bataty wyglądające świeżo, gładkie w dotyku, z ciemnoszarą (jamy) albo czerwoną (bataty) skórką. Warzywa tego nie powinno się zamrażać, bo powoduje to uszkodzenia miąższu. Można je przechowywać nawet przez kilka miesięcy w chłodnym, suchym miejscu. Są powszechnie dostępne.
Uwaga: Zaleca się spożywanie batatów w umiarkowanych ilościach, ponieważ mogą powodować niestrawność i bóle brzucha.

BAZYLIA (OCIMUM BASILICUM}
Roślinajednoroczna o silnym zapachu, pochodzi z Indii, ale od tysiącleci jest uprawiana nad Morzem Śródziemnym, używana jako przyprawa. Jej plantacje znajdują się w południowej i zachodniej Europie. Liście pobudzają apetyt i znakomicie
poprawiają smak potraw. Napary z liści przynoszą ulgę w zaparciach, skurczach żołądka, wzdęciach i fermentacji, a także łagodzą nudności.
Dostępna w sklepach spożywczych, zielarskich, ze zdrową żywnością.

BERBERYS (BERBERIS VULGARIS)
Krzew zrzucający liście na zimę, który rośnie dziko w Europie i wschodnich Stanach Zjednoczonych. Napary można przyrządzać z jagód i korzeni. Napar z korzeni pobudza wydzielanie żółci i ma zbawienne działanie w chorobach wątroby. Rozszerza też naczynia krwionośne i w ten sposób przyczynia się do obniżenia ciśnienia krwi. Kora korzenia działa przeczyszczające. Wywary z kory i korzeni są znakomitą płu-kanką w stanach zapalnych jamy ustnej i gardła.
Dostępny w sklepach zielarskich.
Uwaga: Berberysu nie wolno stosować u osób z wysokim ani z niskim ciśnieniem.

BETA-KAROTEN
Jest prekursorem witaminy A (nazywany także prowitaminą A) i jednym z wielu pigmentów roślinnych znanych ogólnie jako karotenoidy. Jest to karotenoid najczęściej występujący w roślinach.
Karotenoidy są silnymi przeciwutleniaczami, chroniącymi rośliny przed zniszczeniem przez wolne rodniki powstające pod wpływem szkodliwego promieniowania słonecznego; bez osłony karotenoidów rośliny szybko by usychały. Ludzie mogą korzystać z takiej samej ochrony, jedząc pożywienie zawierające dużą ilość beta--karotenu: marchew, bataty, kantalupę, dynię i warzywa liściowe. Do najbardziej zasobnych źródeł beta-karotenu należą glony - spirulina i dunaliella.
Chociaż beta-karoten ulega w organizmie przemianie w witaminę A, ma własne cechy biologiczne. Jest silniejszym przeciwutleniaczem niż witamina A, a badania wykazały, że chroni organizm przed kilkoma rodzajami nowotworów, przede wszystkim nowotworami płuc. Działa także jako filtr, chroniąc soczewki oczu przed zaćmą. Wzmacnia ponadto system odpornościowy organizmu i pobudza komórki grasicy do produkcji limfocytów zapewniających organizmowi skuteczną ochronę.

BIAŁKO
Jest to składnik odżywczy, po wodzie najobficiej występujący we wszystkich organizmach żywych. Nie tylko buduje struktury organizmu, a więc komórki, tkanki i szkie-
let, ale także tworzy inne czynniki funkcjonowania ciała, jak hormony, przeciwciała, DNA i substancje trawienne. Białko umożliwia wzrost dziecka, a kiedy człowiek przestaje rosnąć, dostarcza „części zamiennych", odtwarzając zużyte komórki. Różne białka, na przykład znajdujące się w czerwonych krwinkach czy komórkach układu odpornościowego, ulegają ciągłemu rozkładowi i muszą być odbudowywane. Białka służą także jako źródło energii i ciepła - l g białka dostarcza organizmowi 4 kalorie. Najbogatszym dietetycznym źródłem białkajest pożywienie pochodzenia zwierzęcego: jaja, mięso, produkty mleczne, ryby.
Białko składa się z aminokwasów, podobnie jak ściana z cegieł, a w czasie procesu trawienia jest rozkładane w organizmie na owe podstawowe cegiełki, czyli aminokwasy, wchłaniane następnie do krwiobiegu i ponownie „układane" w nowej syntezie białka. Ponad dwadzieścia aminokwasów łączy się w różne formy, tworząc wiele różnych rodzajów białek, np. włosy, paznokcie, kości, a proces ten nadzorowany jest przez kwasy nukleinowe RNA i DNA, które zawierają nasz kod genetyczny. Dziewięć aminokwasów nie może być produkowanych w organizmie i muszą być dostarczane z pożywieniem; są to aminokwasy nazywane „niezbędnymi".
Odpowiednia ilość białka w diecie jest sprawą najwyższej wagi. Zależy od niej zdrowie, rozwój, funkcjonowanie i odnawianie się struktur organizmu. Objawy niedoboru są bardzo różne, od wypadania włosów, łamliwości paznokci i rogowacenia skóry - do zmęczenia, niedokrwistości i osłabienia popędu seksualnego. Stwierdzono, iż różne aminokwasy, zarówno te niezbędne, jak i pozostałe, oprócz tego, że tworzą białka, przynoszą organizmowi specyficzne korzyści.
Preparaty aminokwasów dostępne są w sklepach ze zdrową żywnością.

BIEDRZENIEC ANYŻ (PIMPINELLA ANISUM)
Jest silnie pachnącą rośliną pochodzącą znad Morza Śródziemnego, rosnącą dziko, ale także uprawianą. Jego słodkawe nasiona są przyprawą w kuchni śródziemnomorskiej, używaną głównie do wydobycia smaku potraw. Napar z anyżu ułatwia trawienie, likwiduje wzdęcia, poprawia apetyt, łagodzi skurcze żołądka, nudności i kolki u dzieci.
Kleik z anyżu wzmaga wytwarzanie mleka u karmiących, uważa się też, że napar przyspiesza opóźnione krwawienie miesiączkowe. Kleik przyrządza się gotując łyżeczkę pokruszonych nasion w pól litra wrzątku i odcedzając nasiona po zaparzeniu. Napar zaparza się przez dziesięć minut, zalewając łyżeczkę pokruszonych nasion filiżanką wrzątku.
Anyżu używa się w ziołowych kuracjach odchudzających, ponieważ przyspiesza przemianę materii i wyzwala energię.
Dostępny w większych sklepach ze zdrową żywnością i sklepach zielarskich.

BIOFLAWONOIDY (WITAMINA P)
Grupa składników blisko powiązanych z witaminą C i występujących w wielu różnych roślinach, przede wszystkim w owocach cytrusów. Wszystkie bioflawonoidy mają właściwości przeciwutleniające i zwiększają skuteczność witaminy C. Wraz z nią wzmacniają naczynia włosowate i zapobiegają nadmiernym krwawieniom w czasie miesiączki. Działają także przeciwwirusowo i przeciwzapalnie, chroniąc organizm przed działaniem wolnych rodników i hamując wydzielanie histaminy. Dlatego bioflawonoidy wskazane są w stanach zapalnych i odczynach alergicznych.
Kilkaset flawonoidów zidentyfikowano w owocach, warzywach, orzechach, ziarnach, liściach i kwiatach. Cebula i czosnek okazały się bogatym źródłem kwercety-ny - bioflawonoidu o działaniu przeciwnowotworowym, który, jak wykazano, hamuje wzrost kilku rodzajów komórek nowotworowych, między innymi nowotworu piersi, jajników i krwi. Kwercetyna okazała się także skuteczna w przypadku wzdęcia, w zapobieganiu zaćmy na de cukrzycy i w leczeniu opryszczki wargowej.
Czereśnie, owoce głogu, czarne i inne jagody zasobne są w antocyjany i proan-tocyjany, a więc flawonoidy, które dają owocom ich ciemnofioletowy kolor i które są silnymi przeciwutleniaczami, zapobiegającymi uszkodzeniom powodowanym przez wolne rodniki i pomagającymi w zachowaniu zdrowych naczyń i kości. Gryka zawiera bogactwo rutyny, bioflawonoidu chemicznie podobnego do hesperydyny zawartej w owocach cytrusowych, dobrze znanej jako lek stosowany w przypadku hemoroidów, żylaków i nadciśnienia. Ponieważ bioflawonoidy wzmacniają naczynia włosowate, pomagają w leczeniu wrzodów dwunastnicy i wylewów krwawych do siatkówki oka.

BIOTYNA (WITAMINA H)
Rozpuszczalna w wodzie witamina z grupy B, która nie rozkłada się pod wpływem ciepła. Bierze udział w przemianie glukozy, ponieważ wzmaga działanie insuliny i dlatego możnają stosować do kontrolowania poziomu cukru w cukrzycy. Pomaga także w wykorzystywaniu przez organizm białek, kwasu foliowego i witaminy B^. Biotyna syntezowana jest w organizmie przez florę bakteryjną jelit, a więc prawidłowa flora jest ważnym czynnikiem w utrzymaniu właściwego poziomu biotyny i zapobieganiu objawom jej niedoboru. Dlatego najlepiej jeść jaja ugotowane, ponieważ ich surowe białko zawiera dużo awidyny, która wiąże biotynę i tym samym uniemożliwia jej wchłanianie. Biotyna pomaga w utrzymaniu dobrego stanu skóry i łagodzi jej dolegliwości - egzemę oraz stany zapalne. Łagodzi także bóle mięśni i wiele wskazuje na to, że zapobiega siwieniu włosów. Niedobór biotyny objawia się wystąpieniem egzemy i stanów zapalnych skóry, brakiem apetytu, zmęczeniem i bólem mięśni. Biotyna jest użyteczna w leczeniu włosów i skóry głowy. Czasami na
przykład stosuje się jej preparaty w przypadku łysienia i łojotokowego zapalenia skóry głowy u dzieci. Najlepszym naturalnym źródłem biotyny są drożdże piwne, wątroba, brązowy ryż, orzechy, żółtko jaj, mleko i owoce. Dziennie zaleca się dawkę 150-300 mikrogramów. Zapotrzebowanie organizmu na biotynę wzrasta w okresie ciąży i karmienia piersią.

BŁONNIK
Inaczej celuloza -jest składnikiem ścian komórkowych roślin, nierozpuszczalnym w wodzie ł nie poddającym się procesowi trawienia. Ma jednak zdolność wiązania wody, dzięki czemu zwiększa się masa i ciężar trawionego pokarmu, co pobudza ruchjelit i wydalanie. Błonnik przyspiesza przechodzenie pokarmu przez układ trawienny, skracając czas jego przejścia od jamy ustnej do odbytu, dzięki czemu pomaga zapobiegać ostrym stanom jelit, np. zaparciem, zapaleniom i nowotworom. Niewielka część błonnika ulega fermentacji i degradacji, co prowadzi do wytworzenia kwasów organicznych o krótkim łańcuchu węglowym, spełniających istotną rolę w procesie metabolizmu. Głównym źródłem błonnika są otręby pszenicy.

BŁONNIK DIETETYCZNY
Znajduje się w wielu pokarmach roślinnych, takich jak: otręby, cale ziarna, fasola, brązowy ryż, nasiona babki, owoce i warzywa. Występuje w kilku postaciach, m.in. celulozy, hemicelulozy i ligniny, nierozpuszczalnych w wodzie, oraz pektyny, żywic i śluzów, które są substancjami błonnikowymi żelującymi, rozpuszczalnymi w wodzie. Błonnik zwiększa masę pokarmu, zwiększając masę stolca i pobudzając ruchy robaczkowe j elit.
Dieta z wysoką zawartością błonnika zapobiega wielu dolegliwościom: zaparciem, nadciśnieniu, wysokiemu poziomowi cholesterolu, chorobom serca, owrzodzeniu dwunastnicy, zaleganiu stolca, cukrzycy, nowotworom jelita grubego, hemoroidom, podrażnieniu jelit i otyłości, a także leczy je. Błonnik w pożywieniu łagodzi uczucie głodu, co sprzyja zrzucaniu zbędnych kilogramów. Guma guar, babka i otręby owsiane to tylko kilka przykładów dietetycznego błonnika, dostępnego w sklepach ze zdrową żywnością.
Każdy rodzaj błonnika w pożywieniu ma niepowtarzalne cechy. Celuloza i he-miceluloza, występujące w obfitości w jabłkach, gruszkach, ziarnie zbóż i fasoli, nie ulegają strawieniu, pomagając w przypadkach zaparć, hemoroidów i zapalenia jelita grubego. Lignina znajdująca się w ziarnie zbóż, marchwi, pomidorach i ziemniakach także nie ulega strawieniu i przyczynia się do obniżenia poziomu cholesterolu, zapobiega kamicy żółciowej i nowotworom jelita grubego. Pektyna zawarta
w jabłkach służy osobom z cukrzycą, obniża poziom cholesterolu i zmniejsza ryzyko kamicy żółciowej i chorób serca. Żywice i żele występujące w mące owsianej, otrębach owsianych i fasoli pomagają w usuwaniu toksyn, regulują poziom cukru we krwi i także obniżają poziom cholesterolu.

BOR (B)
Pierwiastek niemetaliczny, bardzo aktywny biologicznie, śladowy, wzmacnia proces wchłaniania przez organizm wapnia i magnezu. Bor współoddziałuje także z potasem, witaminą D i metioniną, a ponadto, jak się okazuje, podnosi u kobiet poziom estradiolu, najbardziej aktywnego z estrogenów. Dzięki tej ostatniej właściwości bor może korzystnie działać na organizm kobiecy w okresie menopauzy, kiedy to spada poziom estrogenów i upośledzone jest wchłanianie wapnia. Stwierdzono również, że bor skutecznie łagodzi objawy artretyzmu, w szczególności w młodym wieku. Objawy niedoboru tego pierwiastka obejmują demineralizację i kruchość kości, artretyzm, niski poziom estrogenów podczas menopauzy i spowolnienie wzrostu. Najlepszym naturalnym źródłem boru są owoce i warzywa. Dawka uzupełniająca w formie preparatu wynosi 3 mg dziennie.

BORÓWKA CZARNA (YACCINIUM MYRTILLUS)
Mała krzewinka - zwana także czarną jagodą - rosnąca na ubogich, piaszczystych glebach, a także na torfowiskach. Surowcem leczniczym sąjagody i liście. Borówka jest bogata we flawonoidy, przede wszystkim w proantocyjanidyny i antocyjanidy-ny, które są silnymi przeciwutleniaczami, a także działają przeciwzapalnie, wzmacniają naczynia włosowate i kolagen. Wyciągów z borówki bogatych w antocyjani-dyny używa się coraz częściej w leczeniu chorób oczu, np. krótkowzroczności; poprawiają one też widzenie w ciemności i mogą częściowo odwrócić zwyrodnienie siatkówki spowodowane cukrzycą. Napary z liści działają odkażająco, używa się ich w leczeniu biegunki i czerwonki, są też środkiem moczopędnym.
Kapsułki i mieszanki ziołowe na poprawę wzroku dostępne są w większych sklepach ze zdrową żywnością.

BROKUŁY
Zielone warzywo z rodziny kapustnych (Brassica), spożywane na surowo bądź ugotowane, wyjątkowo bogate w składniki odżywcze. Zawiera w dużych ilościach siarkę, żelazo i chlorofil, które oczyszczają krew; zasobne jest także w witaminy A, B
complex, a przede wszystkim w witaminę C. Brokuły zawierają więcej witaminy C niż pomarańcze - w jednej szklance znajduje się jej 70 mg, gotowej do natychmiastowego przyswojenia i wykorzystania przez organizm, co się nie zdarza, gdy przyjmujemy syntetyczne witaminy.
Uwaga: Należy unikać brokułów w przypadku niedoczynności tarczycy, gdyż warzywo to zawiera substancje blokujące przyswajanie jodu.

BROMELAINA
Enzym, trawiący białka, zawarty w ananasie. Wiadomo, że w obszarze Karaibów ananas stosuje się tradycyjnie do zmiękczania mięs, toteż dania mięsne często łączone są z tym owocem.
Jako dodatek ułatwiający trawienie bromelaina dostępnajest w formie kapsułek i tabletek w sklepach ze zdrową żywnością.

BRUKSELKA
Warzywo z rodziny kapustnych (Brassica), pod względem zawartości składników odżywczych i walorów smakowych podobna jest do kapusty. Jest więc niesłychanie bogatym źródłem witaminy C, Bj i beta-karotenu. Podobnie też zasobnajest w potas, wapń i siarkę, jednakże w odróżnieniu od kapusty i brokułów, które chętnie spożywa się na surowo, brukselkę podaje się jako warzywo gotowane.

BRZOSKWINIA
Zrzucające liście drzewo, rośnie na obszarach klimatu umiarkowanego. Panuje przekonanie, że pochodzi z Chin, gdzie hoduje sieje od kilku tysięcy lat. Brzoskwinia rozprzestrzeniła się w Europie dzięki Rzymianom, a do Ameryki Północnej przywieźli ją Hiszpanie w XVI wieku. Drzewo brzoskwiniowe ma pyszne owoce, bogate w beta-karoten, żelazo, wapń, a także pewną ilość witaminy C i B3 (niacyny). Owoc ma właściwości ściągające i zmniejsza pocenie się. Można go także stosować dla łagodzenia kaszlu i stanów zapalnych układu trawiennego.

BRZOZA BRODAWKOWATA (BETULA VERRUCOSA)
Znana jest także jako brzoza papierowa, ponieważ jej kora rozdziela się na kawałki podobne do kawałków papieru. Jest to wysokie, smukłe drzewo, rosnące na północy Europy i w Ameryce Północnej. Kora i liście mają właściwości ściągające, moczopędne i napotne, a wywary i napary z liści stosowane są do rozpuszczania kamieni nerkowych i oczyszczania nerek z tzw. piasku. Brzoza pobudza także czynność nerek i wspomaga usuwanie kwasu moczowego. Wywar z liści używany przed zaśnięciem łagodnie uspokaja. Sporządza się go z łyżki stołowej świeżych liści, gotowanych w pół szklanki wody. Po zagotowaniu należy go odstawić na dwie godziny, po czym dodać pół łyżeczki do herbaty sody oczyszczanej. Napar natomiast sporządza się z jednej łyżki stołowej liści zalanych pół szklanki wrzątku.

BUCCO, BUCHO (BOROSMA BETULINUM)
Mały krzew pochodzący z południowej Afryki. Z suszonych liści przyrządza się wzmacniającą herbatkę. Eksportowany do Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych, gdzie uważa się go za świetny środek ziołowy na zapalenie pęcherza, piasek nerkowy i inne schorzenia układu moczowego. Dostępny w sklepach ze zdrową żywnością.

BUŁAWINKA PURPUROWA (CLAVICEPS PURPUREA)
Jest grzybem pasożytującym na ziarnach pszenicy i żyta. Jej przetrwalnik to sporysz. Wyciągi z buławinki zawierają szereg ważnych alkaloidów, między innymi ergomet-rynę, która pobudza skurcze macicy w trakcie porodu, ergotaminę, która zatrzymuje krwotoki i zapobiega atakom migreny, oraz bromokryptynę, używaną do leczenia kobiecej bezpłodności. Ostatni z wymienionych alkaloidów hamuje nadmierne wydzielanie mleka u karmiących piersią oraz używany jest w leczeniu przerostu gruczołu krokowego i choroby Parkinsona.
Uwaga: Sporysz jest bardzo toksyczny. Zawiera pochodne kwasu lyserginowego, składnika czynnego LSD. Może powodować groźne halucynacje i omamy. Może być używany tylko pod ścisłą kontrolą lekarza.

BURAK (BETA VULGARIS)
Jest to warzywo, które w stanie dzikim rośnie w rejonie śródziemnomorskim. Bogaty w żelazo, zawiera także witaminy B1, B2 i C oraz minerały: potas, magnez,
fosfor i krzem. Chociaż zwykle do sporządzania potraw używa się tylko części korzeniowej, to właśnie liście są bogatym źródłem beta-karotenu. Burak ma różne właściwości lecznicze. Na przykład działa oczyszczające na krew, poprawia krążenie, wywołuje menstruację i pobudza pracę jelit. Wspomaga także leczenie wątroby i zaparć. Niektórzy zalecają buraki jako środek oczyszczający jelita z pasożytów. Poza tym burak działa uspokajająco na system nerwowy i jest wskazany osobom, które mają problemy z naczyniami krwionośnymi. Jedzenie buraków pomaga przezwyciężyć wzmożony apetyt na słodycze.
Uwaga: Zielone buraki są bogate w kwas szczawiowy. Może on zaburzyć metabolizm wapnia w organizmie i przyczynić się do powstania kamieni nerkowych, które są kryształami szczawianu wapnia.

C

CALGAM PATRZ WITAMINA B15

CEBULA
Prawdopodobnie pochodzi z centralnej lub południowo-zachodniej Azji, obecnie uprawiana jest na całym świecie, głównie ze względu na przydatność w kuchni. W wielu kraj ach jednakże uznaje się walory lecznicze cebuli. Jej zdrowotne właściwości są naukowo potwierdzone. Zawiera ona wiele ważnych składników, takich jak: kwercetyna, oleje gorczycowe, siarka. Cebula zmniejsza lepkość krwi, zapobiega zakrzepom i zawałom. Wykazano, że ekstrakty z cebuli obniżają zbyt wysokie ciśnienie krwi i poziom cholesterolu. Cebuli używa się także jako środka ułatwiającego odkrztuszanie flegmy i łagodzącego kaszel, przeziębienie, stany zapalne nosa i gardła. Herbatka z cebuli działa ogólnie uspokajająco.

CELULOZA - PATRZ BŁONNIK

CENTURIA (CENTAURIUM ERYTHRAEA)
Mała jednoroczna roślina - zwana także tysiącznikiem - rosnąca dziko na kredowych zboczach i piaszczystych glebach w całej Europie. Napar przyrządzany z drobnych białych lub różowych kwiatków, pity przed posiłkami, pobudza apetyt i ułatwia trawienie działając żółciopędnie. Oczyszcza także krew i obniża gorączkę. Zewnętrznie używa się centurii przeciw pchłom i wszom.
Dostępna w sklepach ze zdrową żywnością i sklepach zielarskich.

CERATONIA - PATRZ SZARAŃCZYN STRAKOWY

CHELATYZACJA
Oznacza tworzenie związków chelatowych. Słowo „chelaty" pochodzi od greckiego chele - „szpon", „pazur", „kleszcze", a chelatyzacja polega na tym, że słabo wchłaniane minerały, takie jak żelazo, chrom, cynk i magnez, których jony zawierają ładunki elektryczne odpychane przez błonę komórkowąjelit, są wiązane, jak gdyby „zakleszczane" przez inne związki chemiczne, zazwyczaj aminokwasy, które neutralizują ładunek jonów. W efekcie pozbawione ładunku elektrycznego minerały swobodnie przechodzą przez ściany jelit do krwiobiegu.
Obecnie większość minerałów sprzedaje się w postaci kompleksów z aminokwasami. Na przykład chrom tworzy kompleks z kwasem pikolinowym i zazwyczaj występuje w handlu jako „pikolinian chromu".

CHLORELLA
Jest to słodkowodny glon z typu zielenic. Około 60% tego glonu stanowi wysokiej jakości białko, około 20% to węglowodany, a 10% to tłuszcze. Poza tym chlorella zawiera ponad 20 różnych witamin i minerałów, stanowi bogate źródło beta-karo-tenu, a także witaminy B12, której ma więcej niż wątroba wołowa. W jej skład wchodzą też znaczące ilości żelaza, jodu, cynku i kobaltu. Jest to również jedno z bogatszych źródeł chlorofilu i DNA.
Dzięki niezwykłemu bogactwu składników odżywczych przypisuje się chlorelli korzystne oddziaływanie na wiele różnych schorzeń. Pobudza system obronny organizmu i zmniejsza ryzyko zachorowania na pewne rodzaje nowotworów. Z jej pomocą leczy się anemię, przemęczenie, nadciśnienie, cukrzycę i zaparcia. Wysoka zawartość chlorofilu sprawia, że chlorella jest skutecznym środkiem oczyszczającym krew.
Obecnie chlorellę sprzedaje się w sklepach ze zdrową żywnością jako dodatek odżywczy.

CHLOROFIL
Jest zielonym barwnikiem roślinnym, który umożliwia fotosyntezę, tj. proces łączenia pod wpływem światła słonecznego dwutlenku węgla i wody, w efekcie czego powstaje tlen i węglowodany. Dzięki wykorzystywaniu światła chlorofil jest podsta-
wowym źródłem pozyskiwania przez rośliny energii. Jego struktura chemiczna podobna jest do struktury hemu (czerwony barwnik krwi, któryjest nośnikiem tlenu), dlatego stosuje się go w leczeniu niektórych rodzajów anemii.
Chlorofil wspomaga proces wzrostu, przemianę materii i oddychanie, ma także zdolność pobudzania wzrostu tkanek i gojenia zranień. W postaci kremu stosowany jest w leczeniu owrzodzeń skóry, a przyjmowany w formie zastrzyku pomaga obniżyć poziom cholesterolu. Znane są także inne jego właściwości: oczyszcza krew, służy jako odtrutka i dezodorant. Ma wiele zastosowań terapeutycznych i komercyjnych. Na przykład, powszechnie używa się go do barwienia żywności i kosmetyków (E 140); także odświeżające oddech gumy do żucia zawierają chlorofil.

CHLOROWODOREK BETAINY
Jest to środek wspomagający działanie kwasów żołądkowych u ludzi ze zbyt niskim wydzielaniem substancji trawiennych. Tabletki chlorowodorku betainy zażywane przed posiłkiem poprawiają przyswajanie i trawienie pokarmów, pomagają w nie-domaganiach polegających na zbyt niskim wydzielaniu soków trawiennych w żołądku, na przykład w zgadze. Jako że zbyt niska zawartość kwasu solnego w żołądku może powodować alergie, chlorowodorek betainy pomaga też w zwalczaniu objawów uczuleń pokarmowych.
Wydzielanie soków żołądkowych obniża się z wiekiem i dr Alan Nittler, autor książki A New Breed of Doctor, zaleca zażywanie tabletek chlorowodorku betainy wszystkim osobom powyżej czterdziestki.
Dostępny w sklepach ze zdrową żywnością.

CHMIEL (HUMULUS LUPULUS)
Wieloletnie pnącze, rosnące dziko i uprawiane. Kwiatów chmielu używa się do wyrobu piwa, ponieważ zawierają lupulinę, która nadaje napojowi goryczkę i zapach. Chmiel działa łagodnie moczopędnie i jest dość silnym środkiem uspokajającym. Napary na suszonych szyszkach chmielowych działają uspokajająco, łagodzą objawy stresu, nadpobudliwości i bezsenności. Herbatka z chmielu poprawia apetyt i trawienie, oczyszcza krew, pobudza wydzielanie żółci, a także pomaga pozbyć się pasożytniczych robaków. Nie powinno się pić więcej niż filiżankę herbatki dziennie.
W niektórych sklepach ze zdrową żywnością można nabyć kapsułki z chmielem.
Nie należy przekraczać zalecanej na opakowaniu dawki dziennej. Chmiel można też czasem kupić w sklepach warzywniczych.

CHOLESTEROL
Związek organiczny z grupy steroli, naturalny składnik komórek organizmu, szczególnie komórek mózgu i rdzenia kręgowego, a także wątroby i nerek. W dużej ilości występuje także w żółtku jaj, maśle i innych tłuszczach. W ostatnich dziesięcioleciach uznano go za szkodliwy składnik pożywienia, ponieważ przyczynia się do miażdżycy tętnic i chorób serca; dlatego medycyna ostrzega przed spożywaniem pożywienia o wysokiej zawartości cholesterolu.
Jednakże cholesterol jest bardzo ważny dla zdrowia organizmu. Potrzebny jest na przykład do produkcji hormonów płciowych, steroidów i żółci, syntezy witaminy D, formowania błon komórek i otoczki mielinowej tkanki nerwowej. Jest tak ważną substancją, że wszystkie komórki jądrzaste mogą go syntezować. Sama wątroba może wytworzyć w ciągu doby do l grania cholesterolu, podczas gdy mniej niż połowy tej ilości dostarcza przeciętna dieta.
Cholesterol występuje w dwóch głównych postaciach: LDL, tzw. złego cholesterolu, który się odkłada i sprzyja zawałom serca, i HDL, tzw. dobrego cholesterolu, który przeciwdziała szkodliwym skutkom LDL. Do czynników, które prowadzą do zwiększenia poziomu cholesterolu, należą: palenie papierosów, stres, pigułka antykoncepcyjna, kawa, cukier, słodycze i niedobory składników pokarmowych. Można obniżyć wskaźnik cholesterolu uzupełniając dietę preparatami niacyny, witaminy B6, C i E, chromu, magnezu, manganu, lecytyny, pektyny i DHEA. W utrzymaniu odpowiedniego poziomu cholesterolu w organizmie pomaga dieta zawierająca czosnek, cebulę, bakłażany, soję i zieloną herbatę. Ważnajest również gimnastyka.

CHOLINA
Związek organiczny, który bierze udział w emulgacji tłuszczów i pomaga w przenoszeniu kuleczek tłuszczowych do komórek. Niezbędna w przekaźnictwie nerwowym, dla funkcjonowania wątroby i powstawania lecytyny. Mózg używa choliny do produkcji acetylocholiny, głównego przekaźnika, który przenosi informacje w jego komórkach i jest niezbędny w przebiegu procesów uczenia się i zapamiętywania. Cholina obniża poziom cholesterolu i zapewnia dobre funkcjonowanie wątroby, nerek i układu nerwowego. Zmniejsza także poziom estrogenów - hormonów żeńskich, obniżając tym samym ryzyko wystąpienia guzów sutka i skurczów menstrua-cyjnych. Chociaż organizm sam wytwarza cholinę, obecnie uważa się tę substancję za niezbędny składnik odżywczy, a preparaty choliny znane są z dobroczynnych efektów. Stosuje sieje na przykład w chorobie Alzheimera; stosują je także uczniowie i studenci, by poprawić zdolność uczenia się i zapamiętywania.
Objawami niedoboru choliny są choroby wątroby i nerek, kamienie żółciowe, wysoki poziom cholesterolu i nadciśnienie. Jej naturalnym źródłem jest żółtko jaj,
wątroba, lecytyna, drożdże piwne i zielone liście warzyw. Zaleca się średnią dawkę dzienną, wynoszącą około 1000 mg.
Dostępna w postaci dwuwinianu, cytrynianu lub chlorku; wchodzi też w skład mieszanek odżywczych.

CHOROBY Z NIEDOBORU
Niedobór składników pokarmowych powoduje tzw. choroby z niedoboru, mające wiele różnych przyczyn. Na przykład, niedobór może być spowodowany źle zrównoważoną dietą, ubogą w witaminy, złym wchłanianiem składników pokarmowych na skutek zaburzeń w wydzielaniu soku żołądkowego lub enzymów trawiennych, nieregularnym i szkodliwym odżywianiem się, stresem, paleniem papierosów, piciem alkoholu, zażywaniem pigułek antykoncepcyjnych lub pewnych leków. Także objawy chorób z niedoboru są bardzo różne: deficyt niacyny może przyczynić się do podwyższenia poziomu cholesterolu; deficyt witaminy B12 może objawić się zmęczeniem i depresją; niedobór wapnia powoduje bolesne skurcze nóg; niedobór witaminy C - krwawienie z dziąseł i ich stan zapalny; witaminy B6 może spowodować kamicę nerkową, alergię i poranne mdłości u ciężarnych kobiet.
Aby uniknąć niedoborów lub je wyrównać, należy zrównoważyć dietę, wzbogacając ją świeżą, nieprzetworzoną żywnością, uzupełniając preparatami witamin, minerałów, pierwiastków śladowych, enzymów i aminokwasów. Rodzaj tych dodatkowych preparatów powinien ustalić lekarz. Jeśli bierze się preparaty ogólnie wzmacniające, nie wymagające zalecenia specjalisty, trzeba przestrzegać dawkowania określonego na etykietach.
Uwaga: Niektóre dodatki odżywcze, szczególnie silnie działające, mogą wywołać u osób wrażliwych niepożądane reakcje. W takim przypadku należy zasięgnąć porady lekarza.

CHROM (CR)
Bardzo twardy metal, w organizmie ludzkim występuje jako pierwiastek śladowy. Chrom jest niezbędnym mikroskładnikiem pożywienia, usuwanym niestety z podstawowej żywności, takiej jak cukier czy mąka, w procesie rafinacji. Zaangażowany głównie w metabolizm glukozy oraz syntezę aminokwasów i cholesterolu, jest także podstawowym składnikiem GTF - czynnika tolerancji glukozy, który wzmacnia działanie insuliny. Tak więc osobom z cukrzycą, hipoglikemią oraz wysokim poziomem cholesterolu lub cierpiącym na nadciśnienie zaleca się dietę bogatą w chrom i dodatki pokarmowe zawierające ten składnik. Wskazuje się także, iż chrom wspomaga odchudzanie, dodaje energii, zwalczając zmęczenie.
Minerał ten jest najskuteczniej wykorzystywany przez organizm, jeśli przyjmuje się go w postaci pikolinianu chromu, tj. połączenia chromu z kwasem pikolinowym dla lepszego wchłaniania. Najlepszym źródłem chromu są drożdże piwne, surowe zarodki pszenicy, mięso, ostrygi i małże, ale jako zabezpieczenie przed niedoborem zalecane jest przyjmowanie pikolinianu chromu.
Preparat dostępny jest w sklepach ze zdrową żywnością.

CHRZĄSTKA REKINA I CIELĘCA
Rekiny od dawna znane są z wysokiej odporności na choroby i zdolności do szybkiego gojenia ran. Szkielet rekina różni się od szkieletu innych kręgowców, ponieważ składa się ze specjalnej chrząstki, której przypisuje się szczególne właściwości zdrowotne. Stwierdzono, że chrząstka rekina ma silne działanie przeciwnowotwo-rowe i przeciwzapalne, a stosowana u ludzi może pomóc w przywróceniu elastyczności dotkniętych artretyzmem stawów i hamować wzrost złośliwych guzów.
Ostatnio zwrócono uwagę na chrząstkę cielęcą, która, jak się okazuje, ma podobne właściwości. Większość badań zdaje się potwierdzać jej skuteczność, przy czym wygląda na to, że efekty uzyskuje się nawet przy mniejszych dawkach niż w przypadku chrząstki rekina, co ma oczywiście znaczenie praktyczne.
Preparaty dostępne są w sklepach ze zdrową żywnością.

CUKIER INWERTOWANY
Otrzymuje się go przez rozkład chemiczny białego cukru rafinowanego, czyli sacharozy na glukozę i fruktozę. Jest słodszy niż cukier biały i często stosowany jako dodatek w przetwarzanej żywności. W warunkach naturalnych występuje w miodzie i owocach. Jest mniej obciążający dla układu trawiennego niż zwykły cukier.

CYKORIA PODRÓŻNIK (CICHORIUM INTYBUS)
Bylina uprawiana w Ameryce Północnej i Europie, głównie ze względu na jadalne korzenie i liście. Już w starożytnym Egipcie i Grecji stosowano cykorię w kuchni i medycynie. Napary i wywary z korzeni i kwiatów pobudzają apetyt, ułatwiają trawienie, działają żółciopędnie, przynoszą ulgę w bólach spowodowanych przez kamienie nerkowe. Sus/onej zmielonej cykorii używa się jako namiastki kawy, dodaje sieją także do kawy zbożowej.
Dostępna w sklepach warzywniczych i sklepach ze zdrową żywnością.

CYNAMON (CINNAMOMUM ZEYLANICUM)
Popularna przyprawa korzenna, używana do potraw, słodyczy i przetworów. Otrzymuje sieją z wewnętrznej warstwy kory cynamonowca cejlońskiego. Przyprawę tę sprowadza się przede wszystkim ze Sri Lanki, ale także z Brazylii, Indii, Jamajki, Jawy, Madagaskaru i Martyniki. Ze sproszkowanej kory przyrządza się też aromatyczne napary.
Cynamon ma działanie odkażające, pobudzające i wiatropędne. Wolno sączona ciepła herbata cynamonowa likwiduje mdłości, działa też odprężająco i sprowadza senność. Ludowa medycyna Jemenu poleca mocne napary z cynamonu jako środek łagodzący bóle menstruacyjne.
Powszechnie dostępny jako proszek, rzadziej całe kawałki kory.

CYNK (ZN)
Metal, niezbędny pierwiastek śladowy, znajdujący się w każdej komórce organizmu i wykonujący wiele pożytecznych funkcji. Wchodzi w skład około 200 enzymów i bierze udział w większej ilości reakcji enzymatycznych niż jakikolwiek inny minerał. Współdziała z insuliną, hormonem wzrostu i hormonami płciowymi, obecnymi w dużej ilości w spermie. Bierze udział w przemianie węglowodanów, alkoholu i syntezie kwasów nukleinowych. Wraz z witaminami A, B6 i B12 jest niezbędny dla prawidłowego wzrostu. Wspomaga także wydalanie z organizmu toksycznego kadmu, znajdującego się w dymie papierosowym (który powoduje nadciśnienie) i neutralizuje szkodliwe skutki nadmiaru miedzi w organizmie (artretyzm). Ma zasadnicze znaczenie dla dojrzewania gruczołów płciowych i ich funkcjonowania, w szczególności prostaty. Zapobiega przerostowi prostaty, który może blokować wydalanie moczu i jest powszechnym źródłem kłopotów mężczyzn po czterdziestym piątym roku życia.
Wraz z witaminą B6 cynk hamuje wytwarzanie histaminy i dlatego pomaga w leczeniu alergii. Koi nerwy i depresję, korzystnie działa w chorobie Alzheimera i niektórych rodzajach schizofrenii. Przyspiesza gojenie ran i stosowany jest w leczeniu owrzodzeń będących skutkiem terapii kortyzonem. Będąc składnikiem insuliny, zwiększa skuteczność jej oddziaływania i dlatego u
▬▬▬▬▬▬▬▬ஜ۩۞۩ஜ▬▬▬▬▬▬▬▬▬
     Forumeria.pl - Najlepsze forum w Polsce
▬▬▬▬▬▬▬▬ஜ۩۞۩ஜ▬▬▬▬▬▬▬▬▬
Odpowiedz

[-]
Szybka odpowiedź

Disable AutoMedia embedding for this link.   MP3 Playlist

Weryfikacja przeciw botom
Zaznacz pole wyboru znajdujące się poniżej. Ten proces pozwala chronić forum przed botami spamującymi.

Podobne wątki
Wątek: Autor Odpowiedzi: Wyświetleń: Ostatni post
  Co jeśc podczas odchudzania? Gość 5 1,113 07-09-2017, 21:03
Ostatni post: Gość

Użytkownicy przeglądający ten wątek:

1 gości