Witaj! Rejestracja

Dieta w chorobach nowotworowych


MAUREEN KEANE, DANIELLA CHACE

(What to eat if you have cancer)

(Tłum. Dr n. Med. Piotr Muldner-Nieckowski, Anna Omacka-Kempny)

Książkę tą dedykuję obojgu moim rodzicom zmarłym na tą straszliwą chorobę zanim zdążyłem ich poznać oraz mojej obecnej matce – mam nadzieję szczęśliwie i w porę uratowaną.

(h)udson

PODZIĘKOWANIA
Chciałybyśmy podziękować doktorom: Joe Pizzorno, Jay Littel, Dębowi Brammerowi, Allanowi Gaby'emu, oraz Joh-nowi Lung za podzielenie się z nami swoją wiedzą; Darren i Tonji Hill za wsparcie swoimi własnymi Doświadczeniami i przeżyciami; Davidowi Stevensonowi za ilustracje; Nelsowi Moultonowi za pomoc w pracach komputerowych; oraz Merrilee Gomez.
Maureen pragnie podziękować swojemu mężowi, Johnowi, za miłość i wsparcie przez cały okres terapii, podczas operacji i w trakcie rekonwalescencji; swojemu synowi, Mi-chealowi, za fachową pomoc komputerową podczas przygotowywania tej książki; oraz Meave - swojej kotce, która zawsze była przy niej.
SŁOWO WSTĘPNE
Trudne problemy związane z chorobami nowotworowymi od dziesiątków lat zajmują lekarzy i naukowców, ale z wyjątkiem raka płuc, etiologia złośliwego charakteru guzów jest nieznana. Na podstawie badań populacji i naukowych analiz epidemiologicznych odkryliśmy jednakże wiele przydatnych wskazań dotyczących przyczyn raka. Na przykład, w krajach rozwijających się częstotliwość występowania raka nie jest tak wysoka, Jak w społeczeństwach wysoko rozwiniętych. Epidemiczny charakter raka w Ameryce kojarzony jest z zanieczyszczeniem powietrza i wód, skażeniem łańcuchów pokarmowych, technikami przetwórstwa spożywczego, paleniem, narkotykami, ciągłymi stresami, otyłością i siedzącym trybem życia. Wszystkie te czynniki mogą się wiązać z przyczynami raka, poprzez ich wpływ na zaburzenia w odżywianiu. Jest już potwierdzony fakt, że dwie z trzech kobiet z rakiem piersi cierpią na otyłość. Na odżywianie wpływają decyzje dotyczące stylu życia i sposób odżywiania, który może albo spowodować osłabienie organizmu, doprowadzając do rozwoju raka, albo wzmocnić system obronny organizmu, zwiększając nasze możliwości zapobiegania i/lub kontrolowania procesów nowotworowych.
Badania epidemiologiczne oraz te dotyczące zwyczajów dietetycznych wskazują, że określone, naturalnie występujące substancje chemiczne, stanowią ochronę przed rakiem. Nastąpił postęp w nauce dotyczącej odżywiania, więc możemy leczyć zaburzenia fizjologiczne dzięki spożywaniu określonych pokarmów i substancji pokrewnych. Dla przykładu, składniki pożywienia (przeciwutleniacze) mogą wspomóc i wzmocnić system odpornościowy, a składniki takie jak błonnik mogą chronić przed rozwojem komórek rakowych. Ta publikacja może uświadomić pacjentów chorych na raka, dostarczając im informacji, jak bardzo cenne jest zrozumienie procesów rakotwórczych i ich leczenie. W ciągu ostatnich 25 lat wielu pacjentów przebywających pod moją opieką pytało, co mogą zrobić, aby zmienić swój styl życia i zwiększyć możliwość zapobiegania i/lub wyleczenia raka. Informacje zawarte tutaj mogą się okazać niezwykle cenne dla uzyskania odpowiedzi na te pytania.
Opisy dotyczące diety, zawarte w tej książce, są odpowiednie dla pacjentów na każdym etapie leczenia. Zmiana stylu życia, łącznie z poprawą sposobu odżywiania, może wzbogacić tradycyjne metody leczenia raka. Ta książka definiuje program odżywiania, jako uzupełnienie terapii medycznej. Ulepszone nawyki dietetyczne i zmieniony styl życia mogą wspomóc konwencjonalne metody leczenia. W przeszłości wiele ofiar chorób nowotworowych włączonych było w programy badawcze, które nie ujmowały jednak tych spraw wszechstronnie. Osoby, które odgrywają aktywną i pozytywną rolę we własnym leczeniu, zwiększają szansę na powrót do zdrowia i całkowite wyleczenie.
John A. Lung, M.D.,
chirurg onkolog
Instytut Onkologiczny w Mountain States, Boise, Colorado

WPROWADZENIE
Jeżeli stwierdzono u ciebie raka, na pewno dobrze pamiętasz moment, kiedy otrzymałeś tę wiadomość. Ja nigdy go nie zapomnę.
Wszystko zaczęło się siedemnaście lat temu w dniu, który wydawał się zwykłym dniem. Byłam w czwartym miesiącu ciąży z moim drugim dzieckiem i schylanie się było już utrudnione. Jakoś byłam pewna, że to będzie dziewczynka. Mój bardzo ruchliwy syn miał już osiemnaście miesięcy i byłam gotowa do zmiany w rodzinie. Ciągnąc dziecko za sobą oglądałam wystawy sklepowe z ubrankami dla dzieci, zwłaszcza ciuszki dla małych dziewczynek, z kokardkami i koronkami.
Tego dnia schyliłam się, aby wyjąć garnek z szafki. Plecy przeszył mi skurcz. Gdy znieruchomiałam, by złapać oddech, poczułam strumień ciepłej krwi płynący po wewnętrznej stronie ud. Minęły dwa tygodnie i po dwóch badaniach ultrasonograficznych wiedzieliśmy już, że nasze dziecko nie żyje. Ale łożysko nie umarło, nadal żyło i rosło. Dziesięć dni później, po wyłyżeczkowaniu jamy macicy, przeprowadzonym w celu usunięcia resztek łożyska i płodu, zadzwonił mój ginekolog. Chciał się natychmiast zobaczyć ze mną i poprosił, bym przyszła do niego z mężem. Gdy zapytałam, co się dzieje, po prostu odpowiedział, że chce przedyskutować z nami wyniki histopatologiczne, a trudno było rozmawiać o tym przez telefon. Wydusiłam z siebie: „To nie jest rak, prawda?". Chwila ciszy. Zawsze się bałam milczenia. „Nie, to nie jest rak". Widziałam w wyobraźni, jak próbuje znaleźć odpowiednie słowa. „Ale to coś może się rozwinąć w raka, jeśli nadal będzie się rozwijać. Prawdopodobnie usunięto wszystko".
Rok później znalazłam się w gabinecie onkologicznym na Uniwersytecie Waszyngtońskim. To „coś" najwyraźniej pozostało. Komórki łożyska mojego nieżyjącego dziecka błąkały się w moim ciele, szukając dla siebie miejsca. „Nie ma powodu do zmartwienia - zapewniano mnie, prawdopodobnie dotarły tylko do ściany macicy. Chemioterapia powinna zadziałać. Prawie zawsze działa".
Gdy tomografia komputerowa wykazała, że płuca są czyste, poddano mnie pierwszej serii chemioterapii metotrek-satem (ametopteryną). Robiąc wszystko, aby nie myśleć o igle, którą pielęgniarka próbowała bezskutecznie wbić mi w grzbiet ręki, zapytałam ją: , Jeśli ta choroba rozwija się jak rak i jest leczone jak rak, to jaka jest różnica między nią a rakiem"? Spojrzała mi w oczy, a potem spuściła wzrok, by nadal popracować nad moją żyłą. „Gdy rozwija się w ten sposób - powiedziała jakby do mojej dłoni - to jest to rak". „Och" - to westchnienie było moją jedyną odpowiedzią.
Moją pierwszą reakcją było zakłopotanie. Jak mogłam mieć raka i nie wiedzieć o tym? Dlaczego nikt nie zadał sobie trudu, by mi o tym powiedzieć? Oczywiście, kretynko, powiedziałam do siebie, masz wizytę u onkologa w klinice onkologicznej, jesteś poddana chemioterapii przez pielęgniarkę onkologiczną. Więc myślisz, że co masz? Ale nie raka, nie ja. Nie wiem, co było gorsze w ciągu tych pierwszych kilku tygodni: skutki uboczne działania metotreksatu czy świadomość, że mam raka. Słówko na R. Nie ja. To mnie nie dotyczy.
Wielu przyjaciół dawało mi jakieś rady zaraz po pierwszym etapie leczenia; inni przysyłali pamiątki, kartki. Wszyscy się za mnie modlili. Uważałam za konieczne pójście na oficjalny obiad sponsorowany przez Klub Irlandzki. Chciałam pokazać swoim przyjaciołom, że ta choroba nie jest w stanie mnie załamać. Zaczynał się właśnie tydzień irlandzki i komitet organizacyjny serwował wołowinę konserwową z chrzanem oraz kawę po irlandzku. Nikt w klinice ani słowem nie wspomniał, jak się powinnam odżywiać.
Pierwsza seria metotreksatu nie poskutkowała. Druga też nie. Nie ma problemu, stwierdził lekarz, prawdopodobnie zadziała aktynomycyna. Ale pierwsza seria aktynomycyny nie zadziałała, tak jak i druga. Mój onkolog wspaniale potrafił przekazywać wiadomości: „Masz trzy opcje - powiedział przez telefon. - Nie rób nic, a ja ci gwarantuję, że umrzesz do roku. Możemy cię położyć w szpitalu jesienią, by zastosować złożoną chemioterapię, po której będziesz się dość fatalnie czuła. Albo możesz się poddać operacji". Komórki rakowe usadowiły się prawdopodobnie w macicy. Wybrałam operację. Poddałam się ostatniej serii chemioterapii, po której usunięto mi macicę i jajowody.
To było szesnaście lat temu. Odrosły mi włosy i wkrótce wszystko było już tylko wspomnieniem. Jedyną rzecz, jaka pozostała, była blizna po operacji i... niechęć do chrzanu.
Ani razu w ciągu szesnastu miesięcy testów i leczenia żaden z moich lekarzy, żadna z pielęgniarek ani nikt spośród innych pracowników służby zdrowia nie rozmawiał ze mną o odżywianiu. Ich zdaniem specjalna dieta była bez znaczenia przy raku. Nie rozumieli prawdziwej istoty odżywiania, którą jest wspomaganie leczenia. Terapia odżywianiem pomaga układowi odpornościowemu organizmu w lepszym spełnianiu funkcji, równocześnie wspierając zdrowe komórki podczas uciążliwego leczenia choroby nowotworowej. Zatem stosowanie się do rad zawartych w tej książce nikogo nie wyleczy z raka. Samo odżywianie nie pokona raka. Ale gdy dodamy tę terapię do tradycyjnego sposobu leczenia chorób nowotworowych, może to zwiększyć szansę na wyleczenie oraz poprawić jakość twego życia.
Ta książka jest podzielona na trzy części. Część pierwsza jest elementarzem - podstawową wiedzą na temat ciała, różnych nowotworów i odżywiania. Ale bardzo cię proszę, nie spiesz się z przeczytaniem tego. Ta część pomoże ci porozumieć się z twoim lekarzem i pozwoli na podjęcie bardziej świadomych decyzji dotyczących odżywiania. Choć to okropne, co chcemy ci powiedzieć, ale wkrótce staniesz się celem ataków licznych sprzedawców żywności, a wielu z nich nic nie będzie wiedziało o istocie odżywiania i nowotworach. Bądź przygotowany na to i zignoruj ich.
Część druga omawia różne skutki uboczne związane z leczeniem nowotworów. Każdy rozdział pokazuje osobny problem, wyjaśnia, co go powoduje i sugeruje metody postępowania.
W części trzeciej i zarazem głównej znajdziesz kilka propozycji diet. Są one tak zaplanowane, aby odżywianie dostarczyło wysokowartościowych składników pacjentom chorym na raka.
Do każdej propozycji diety dołączona jest propozycja żywności dodatkowej (uzupełniającej).
Aby ułożyć swój własny program żywieniowy, wybierz z części trzeciej rodzaj diety, która najlepiej odpowiada twojej sytuacji. Potem z części drugiej dodaj informacje dotyczące wszystkich skutków ubocznych, jakich doświadczasz w trakcie leczenia.
Na końcu książki znajdziesz uwagi, które mają pomóc ci w realizacji planu. Notatki zawierają słowniczek, przykłady nazw preparatów medycznych w celu ułatwienia ci kupna substancji uzupełniających, informacje szczegółowe o produktach wspomnianych w tej książce. Żałuję, że nie dano mi takiej książki, kiedy miałam własne problemy. Mam nadzieję, że tobie pomoże.
Możesz rozpocząć ten program już dzisiaj. Szybka wyprawa do supermarketu i do sklepu ze zdrową żywnością to wszystko, co musisz zrobić, aby objąć kontrolę nad swoim zdrowiem. Zrób przysługę pracownikom opieki zdrowotnej i przyłącz się do nich. Razem macie większą szansę na sukces.
I jeszcze kilka słów ostrzeżenia: nie zażywaj dużych dawek żadnych witamin czy innych środków uzupełniających bez
wiedzy lekarza. Niektóre witaminy mogą redukować efekty leczenia.
I ostatnia rada: nie słuchaj przyjaciół „z dobrymi intencjami". Nie myśl: „Gdybym zrobił to lub tamto, nigdy nie zachorowałbym na raka". Zapomnij o przeszłości, żyj teraźniejszością i rób plany na przyszłość. Nie marnuj cennej energii, zadręczając się rzeczami, na które nie masz wpływu.
Maureen Keane

CZĘŚĆ I
ORGANIZM, NOWOTWÓR I ODŻYWIANIE

Wiadomość o rozpoznaniu choroby nowotworowej działa trochę podobnie jak zapis na przyspieszony kurs w szkole medycznej. W ciągu kilku miesięcy od diagnozy będziesz wiedział więcej o swojej chorobie, narządzie, w którym się rozwija, i o badaniach, niż wie twój lekarz domowy. Samokształcenie jest ogromnie ważne dla twojego leczenia, ponieważ wiedza jest władzą - władzą nad chorobą i władzą nad terapią. Idź do biblioteki i przeczytaj wszystko, co możesz znaleźć na temat sytuacji, w jakiej się znalazłeś. Zacznij od biblioteki miejscowej, a potem spróbuj dotrzeć do książek w najbliższej szkole medycznej. Wejdź do INTERNETU i przeszukaj strony WWW, aby znaleźć informacje o sposobach leczenia i o grupach dyskusyjnych pacjentów. Podnieś słuchawkę telefonu i zadzwoń do zorientowanych kolegów z prośbą o informacje i rady. Przyłącz się do grupy wspierającej, zaprenumeruj prasę i wciąż czytaj i zadawaj pytania. Im więcej wiesz, tym lepiej dla ciebie. Część pierwsza tej książki została napisana po to, aby pomóc ci zrozumieć znaczenie terminologii, której wkrótce będziesz się uczyć. Jeśli dopiero niedawno zostałeś zdiagnozowany i mało wiesz o biologii i raku, to masz w ręku najlepsze źródło wstępnej wiedzy ogólnej. Rozdziały w pierwszej części książki w uproszczony sposób opisują anatomię ciała, charakterystykę choroby nowotworowej oraz chemię odżywiania. Wyjaśniają też, jak działa terapia dodatkowa, polegająca na wzmocnieniu twojego organizmu za pomocą odpowiedniego odżywiania.
Ta część książki jest również dobrym wprowadzeniem do wiedzy o leczeniu raka i odżywianiu w tej chorobie dla współmałżonka, członków rodziny, opiekunów i pracowników opieki zdrowotnej. Pomoże im zrozumieć to, co chciałbyś osiągnąć.

MIKROSKOPIJNY ŚWIAT W TOBIE
Aby zrozumieć, co to jest nowotwór i jak się go leczy, musisz najpierw poznać miniaturowy świat komórki. To jest być może najważniejszy rozdział tej książki, bo choroba nowotworowa zaczyna się właśnie na poziomie komórki i to właśnie tu odżywianie wywiera swój wpływ. Ten rozdział pomoże ci zrozumieć funkcjonowanie komórek i proces ich podziału, gdy są zdrowe.
Wyobraź sobie przez chwilę, że twoje ciało to państwo, a komórki to obywatele tego państwa. Ty, prezydent, mieszkasz w głównym budynku, czyli w głowie. Aby naród mógł być silny i zdrowy, poszczególni członkowie społeczeństwa muszą mieć uczciwą pracę, system transportowy, jedzenie i wodę oraz metody usuwania śmieci i odpadów. Muszą mieć ochronę przed wpływami środowiska zewnętrznego oraz przed atakami wrogów wewnętrznych i zewnętrznych. Z twoją pomocą ciało może im to wszystko zapewnić.
Twoje komórki - obywatele - występują we wszystkich możliwych kształtach i rozmiarach, mają przeróżne zdolności i wykonują niemal nieskończoną liczbę funkcji. Niektóre z nich zamieszkują wielkie miasta, którymi są narządy; inne wolą mieszkać na wsi, jak najdalej od jaskrawych świateł - na przykład w paluchu u nogi. Ale bez względu na to, gdzie dana komórka się znajduje, ma ona swoje zadanie do spełnienia dla dobra wielkiego narodu twojego ciała: Zjednoczonych Stanów Jana czy Janiny.

Podstawowa budowa komórki
Zaczynamy tę książkę ód opisu typowej komórki człowieka. W latach pięćdziesiątych, gdy byłam dzieckiem, uczono nas, że komórka to niewiele więcej niż woreczek wody z pływającym w środku jądrem. Ja wyobrażałam sobie, że komórka musi przypominać surowe jajko bez kruchej skorupki. Nie mogłam się nigdy nadziwić, że gdy upadłam, nie robiła się ze mnie jajecznica.
Dzisiaj wiemy, że komórki mają bardziej skomplikowaną budowę. Cała komórka wypełniona jest rusztowaniami, w których umieszczone są struktury zwane organellami. Organelle to maleńkie odpowiedniki organów ciała. Każda z nich spełnia specjalną funkcję, a gdy coś w tym przeszkodzi, ma to wpływ na całą komórkę.
Komórki mają „skórę" nazywaną błoną komórkową. Do jej zewnętrznej części doczepiona jest duża ilość cząsteczek białka. Niektóre z nich znajdują się na górnej części błony i spełniają rolę etykietki identyfikującej komórkę. Inne białka, zwane receptorami, są punktami mocowania dla hormonów i innych substancji, łącznie z przeciwciałami, które są częścią układu odpornościowego. Niektóre cząsteczki białkowe można znaleźć w grupach po dwie lub cztery; część z nich przenika powierzchnię błony komórkowej. Te właśnie cząsteczki spełniają rolę strażników drzwi, kontrolujących wnikanie wody i innych drobin w głąb komórki.
W centrum komórki znajduje się jej „mózg" zwany jądrem komórkowym. Ten kulisty twór również otoczony jest błoną. Mieści - chromatydy, czyli ciałka zawierające zakodowane instrukcje dotyczące wszystkich funkcji komórkowych. Każda komórka, z wyjątkiem czerwonych krwinek, ma jądro, a niektóre rodzaje komórek mają ich nawet kilka. Między błoną komórki a błoną jądra komórkowego rozciągają się włókna komórkowe, które tworzą trójwymiarowe rusztowania wypełniające komórkę. Odgrywając rolę mięśni komórkowych,
kurczą się i rozciągają, wytwarzając ruch w środku komórki, pozwalający na zmianę jej kształtu. Właśnie w tych włóknach komórkowych umieszczone są organelle. Zewnętrzna błona komórki i błona jądra połączone są siecią wyłożonych błonką kanałów, zwanych siateczką śródcytoplazmatyczną. Sieć ta służy jako system transportowy i jest miejscem wytwarzania białek (protein). W niektórych kanałach tej siatki znajdują się rybosomy, małe okrągłe organelle, na których powierzchni produkowane są nowe białka.
Białka wytworzone w siateczce śródcytoplazmatycznej przekazywane są do aparatu Golgiego - płaskich, ułożonych w stosiki pęcherzyków. Aparat Golgiego wytwarza duże cząsteczki węglowodanów, które połączone z białkami, tworzą glikoproteidy. Gdy pęcherzyki wypełnią się, stają się bardziej kuliste. Tak starannie zapakowane glikoproteidy przemieszczają się w kierunku powierzchni komórki i przechodzą przez błonę komórkową. Na zewnątrz pęcherzyki pękają i wtedy ich zawartość wydostaje się do otoczenia komórki. Tak powstają różnego rodzaju ciecze złożone, od mleka matki, przez soki trawienne po pot.
Energia, potrzebna do tej czynności i do wielu innych zadań produkowana jest w mitochondriach, organellach o kształcie kiełbasek utworzonych z dwóch błon. Błona zewnętrzna nadaje mitochondrium gładki wygląd, natomiast wewnętrzna przypomina zbyt dużą kiełbaskę, która musi być pozaginana aby mogła się w niej zmieścić. Na wierzchu tak pofałdowanej błony znajduje się aż 500 enzymów używanych do produkcji energii. Mitochondria mają swój własny kwas: dezoksyrybonukleinowy - DNA który odgrywa rolę w genetyce komórki i rybosomy produkujące białka. To nasunęło badaczom przypuszczenie, że komórki dużych organizmów są potomkami bakterii, które miliardy lat temu zostały wchłonięte i wykorzystane przez większe komórki.
Układ trawienny komórki to zbiór lizosomów. Są to pęcherzyki, które zawierają enzymy służące do trawienia składników odżywczych w komórce. Jeśli jakiś obiekt dostanie się do wnętrza komórki, to zostaje otoczony przez lizosom, i strawiony jako nieproszony gość. Lizosomy mogą również pękać i trawić własną komórkę. Dlatego czasami nazywa się je „samobójcami".

Jak dzieli się komórka
Różne rodzaje komórek mają różny okres życia, zależnie od lokalizacji i funkcji. Niektóre komórki, takie jak neurony (komórki nerwowe), żyją przez całe życie człowieka. Inne, jak komórki krwi, żyją tylko kilka dni. Komórki, które wyścielają przewód pokarmowy, żyją tylko przez 36 godzin, a potem się złuszczają. Komórki, tak jak ludzie, mogą zachorować albo ulec uszkodzeniu, co może spowodować ich śmierć.
Aby tkanka pracowała właściwie, zniszczona lub martwa komórka musi być zastąpiona nową. Nowe komórki są wytwarzane w procesie podziału, czyli mitozy, podczas której jedna komórka macierzysta dzieli się na dwie identyczne potomne. Komórka wie, kiedy ma rosnąć lub się dzielić, bo „porozumiewa się" ze swymi sąsiadami. Komórka w sąsiedztwie szybko rosnącej luźnej tkanki nowotworowej otrzyma polecenie rozmnożenia się, podczas gdy komórka w zatłoczonej, zdrowej tkance dowie się, że nowi obywatele nie są mile widziani. Ponieważ zdrowa komórka-obywatel jest członkiem drużyny, dzieli się lub podróżuje tylko wtedy, gdy społeczność uzna to za właściwe i konieczne.
Podział komórki ma swój początek wewnątrz jądra, „mózgu" komórki. Właśnie tu znajdują się bowiem wszystkie zakodowane instrukcje niezbędne do codziennych czynności komórki. Instrukcje zawarte są w materiale genetycznym komórki, kwasie dezoksyrybonukleinowym (DNA).
Budowa molekuły DNA odznacza, się elegancką prostotą. Helisa, bo tak się nazywa ta konstrukcja, przypomina długą, spiralną drabinkę z jednym pełnym obrotem co dziesięć szczebli. Boczne podpory drabinki nici zbudowane są z dez-oksyrybozy (rodzaj cukru), występującej na przemian z grupami fosforanowymi. Szczeble zbudowane są z cząsteczek zwanych zasadami nukleinowymi. Każdy szczebel składa się z pary zasad lekko połączonych w środku. Obie części pasują do siebie jak puzzle.

U ludzi występują dwa rodzaje zasad. Zasady purynowe: adenina i guanina, zbudowane są z puryny aminokwasowej a zasady pirymidynowe: cytoza i tymina, z pirymidyny. Adenina zawsze się łączy w parę z tymina, a guanina z cyto-zyną. To oznacza, że gdybyś popatrzył na szczeble w jednej drabinie DNA, mógłbyś znaleźć pary adenina-tymina, guani-na-cytozyna, tymina-adenina. W innej cząsteczce DNA byłaby to np. cytozyna-guanina, adenina-tymina, guanina-cytozyna. Kolejność trzech par zasad tworzy kod zwany kodonem. W ten sposób pary zasad są literami, a kodony wyrazami. Te litery i wyrazy tworzą język życia. Gdy komórka zaczyna się dzielić, cząsteczki DNA skręcają się w pałeczkowate grupy, zwane chromosomami. Każdy chromosom wytwarza swój duplikat. Na poziomie molekularnym osiągane jest to przez rozerwanie drabinki DNA. Szczebelki dzielą się w najsłabszym punkcie, na złączach między zasadami. Każda połówka odbudowuje się w całą cząsteczkę, używając wolnych zasad unoszących się w jądrze. Na poziomie molekularnym rezultatem tego procesu są dwie identyczne cząsteczki DNA. W czasie ostatniej fazy duplikacji komórki cytoplazma komórkowa i błona komórkowa wciskają się między dwa komplety chromosomów, tworząc dwie nowe komórki.
Nie wszystkie tego rodzaju procesy kończą się powstaniem duplikatów. Pary zasad mogą się zgubić lub ułożyć się w innej kolejności. Nazywamy to mutacją. Powoduje ona zagubienie się wyrazów lub zdań, zły zapis wyrazów lub istnienie zupełnego nieładu w instrukcji komórkowej.
Mutacje nie należą wcale do rzadkości, ale często są nieznaczne i komórka jest w stanie odczytać istotę instrukcji, mimo błędów. Od czasu do czasu cały zestaw wyrazów zostaje zagubiony lub zapisany jako zupełnie niezrozumiały. Gdy się to zdarzy w ważnych dla życia „dokumentach" mutacja powoduje śmierć. Aby temu zapobiec, nasze komórki rozwinęły system pomocniczy. Specjalne enzymy przenoszą się w dół i w górę drabinek DNA, poprawiając źle zapisane słowa. Są one pewnego rodzaju słownikami ortograficznymi dla DNA. Ale taki słownik działa skutecznie tylko wtedy, gdy dostarcza mu się niezbędnych enzymów.
Podsumowanie
Komórki, tak jak ludzie, zawierają w sobie pewną liczbę wyspecjalizowanych struktur. Każda taka struktura, czyli or-ganellum, wykonuje określoną pracę. Działalnością komórki kieruje jej jądro, które zawiera materiał genetyczny. Kiedy następuje podział komórki, materiał genetyczny się dzieli. Jeśli w tym procesie następują jakieś błędy, rezultatem jest mutacja.

TKANKI
Komórki nowotworowe mają wiele cech wspólnych z komórkami tkanek, w których powstały. Twój lekarz, opisując nowotwór będzie używał wielu określeń, które znajdziesz w tym rozdziale: rodzaj komórki, z której powstał i rodzaj komórki, z której się rozwija. Ta informacja decyduje o metodzie i długości leczenia. Każda komórka należy do jakiejś tkanki, czyli społeczności komórek podobnych fizycznie. Komórki danej tkanki to swego rodzaju rodzina, wspólnota. Może nie mieszkają w sąsiedztwie czy tym samym mieście, ale są do siebie podobne i spełniają te same funkcje. Istnieją cztery główne rodzaje tkanek: nabłonkowa, łączna, mięśniowa i nerwowa. Nowotwory biorą swoje nazwy od rodzaju tkanki, z której się rozwinęły, oraz od umiejscowienia guza.
Tkanka nabłonkowa
Większość komórek, które widzisz na swoim ciele, to komórki nabłonkowe. Komórki w tym klanie zarabiają na życie, tworząc pokrywy i wyściółki, wydzielinę i pochłaniając. Tkanka nabłonkowa pokrywa wszystkie te części ciała, które kontaktują się ze światem zewnętrznym: od włosów do palców u nóg, wyściela jamy narządów wewnętrznych i jamy ciała. Przewód pokarmowy od jamy ustnej aż do odbytu jest wyłożony tkanką nabłonkową, podobnie jest w układzie oddechowym. Wnętrze macicy, pęcherza i wszystkich naczyń krwionośnych jest wyścielone tkanką nabłonkową.
Istnieją dwa rodzaje tkanki nabłonkowej: okrywkowa i gruczołowa. Gruczołowa tkanka nabłonkowa zawiera gruczoły wewnątrzwydzielnicze (gruczoły, które wydzielają swoje produkty do kanalików). Wydzielają one różne substancje do otoczenia jam narządów czy jam ciała. Na przykład w przewodzie pokarmowym nabłonek gruczołowy ułatwia przesuwanie pokarmu i zbytecznych produktów przemiany materii przez wydzielanie śliskiego śluzu. W żołądku tkanka ta wydziela kwas solny, enzym pepsynę oraz czynnik niezbędny do absorpcji witaminy B12.

Przykłady nowotworów złośliwych
Raki
(Nowotwory powstające z tkanki nabłonkowej)
NAZWA PUNKT WYJŚCIA
rak gruczołowy gruczoł
rak gruczołowy płuca tkanka płucna
rak żołądka nabłonek gruczołowy żołądka
rak gruczołowy trzustki trzustka
rak brodawczakowaty tkanka nabłonkowa
Mięsaki
(Nowotwory powstające z kości i innych rodzajów tkanki łącznej)
NAZWA PUNKT WYJŚCIA
włókniak mięsakowy tkanka włóknista
naczyniakomięsak naczynia krwionośne
chrzestniakomięsak chrząstka
mięsak maziówkowy tkanka maziowa
kostniakomięsak tkanka kostna
tłuszczakomięsak tkanka tłuszczowa
mięsak gładki mięsień gładki
czerniak melanoma komórki barwnikowe skóry
lub błon śluzowych
mięśniakomięsak
prążkowany mięsień prążkowany


Białaczki
(Nowotwory układu białokrwiakowego i szpiku)
NAZWA PUNKT WYJŚCIA
białaczka limfocytowa
przewlekła limfocyty
białaczka szpikowa ostra szpik
białaczka szpikowa
przewlekła szpik
białaczka limfatyczna
przewlekła komórki limfatyczne
choroba di Gugliemo szpik
białaczka granulocytowa
układ siateczkowo-śródbłonkowy
białaczka
kosmatokomórkowa komórki limfatyczne
Chłoniaki
(Choroby nowotworowe tkanki łącznej układu limfatycznego)
NAZWA ZAATAKOWANA TKANKA
choroba Hodgkina
(ziarnica złośliwa) węzeł chłonny
chłoniak złośliwy węzeł chłonny
Choroby nowotworowe tkanki nerwowej
NAZWA LOKALIZACJA
glejak tkanka glejowa
mięsak osłoniaka osłonka (otoczka) nerwowa
gwiaździak astrocyty (rodzaj
komórki neuroglejowej
mięsak oponowy opony (błony pokrywające mózg)


Inne nowotwory
NAZWA Tkanka zaatakowana/Tkanka źródłowa
szpiczak mnogi komórki
plazmatyczne szpik kostny
nabłoniak
kosmówkowy złośliwy łożysko (guz gamety)
rozrodczak jajnik (guz gamety)
nasieniak jądra (guz gamety)
grasiczak grasica.


Nabłonek okrywowy służy jako okrycie lub wyściółka. Komórki takie są sklasyfikowane według ich kształtu i rodzaju warstwy komórkowej.
• Komórki okrywowe występują w trzech kształtach. Komórki płaskie są podobne do łusek. Komórki sześcienne mają kształt sześcianów i mają więcej cytoplazmy. Komórki walcowate są wydłużone i wyglądają jak kolumny.
• Komórki okrywowe nabłonka dzielimy na cztery rodzaje pod względem typu tworzonej warstwy. Nabłonek jednowarstwowy ma oczywiście tylko jedną warstwę komórek. Nabłonek wielowarstwowy to komórki w kilku warstwach nałożonych jedna na drugą. Nabłonek kolumnowy (dwurzędowy) sprawia wrażenie obecności więcej niż jednej warstwy, ale w rzeczywistości jest pojedynczy. Nabłonek przejściowy składa się z ułożonych w warstwę komórek różnych kształtów.
Połączmy obydwie te klasyfikacje różnego rodzaju komórek nabłonkowych. Na przykład nabłonek płaski składa się z płaskich komórek, ułożonych w jednej warstwie. Różne substancje w łatwy sposób mogą przenikać taką tkankę. Wielowarstwowy nabłonek przejściowy ma zdolność rozciągania się, więc stanowi np. wyściółkę pęcherza moczowego.
Komórki nabłonkowe są beznaczyniowe (nie jest więc dostarczana do nich krew). Gdy umierają, złuszczają się. Dobrym przykładem tego zjawiska jest stopniowe złuszczanie się naskórka czy powstawanie łupieżu. Komórki nowotworowe tkanki nabłonkowej także mogą się złuszczać, dzięki czemu pobieranie próbek i badanie są ułatwione. To ważne dla diagnostyki, ponieważ komórki nowotworowe mają bardzo charakterystyczny obraz pod mikroskopem. Znana metoda Papanicolau jest dobrym przykładem na to, jak złuszczające się tkanki mogą być użyteczne w diagnozowaniu raka. Badanie to przeprowadza się pobierając rozmaz złuszczonych komórek błony śluzowej macicy z szyjki macicy.
Komórki nabłonkowe muszą się dzielić bardzo szybko, aby zastąpić komórki utracone w wyniku zużycia czy uszkodzenia. Dlatego metody leczenia choroby nowotworowej (takie jak chemioterapia czy naświetlanie), które działają na szybko rozmnażające się komórki nowotworu, mają również ujemny wpływ na zdrową tkankę nabłonkową.
Nowotwory wywodzące się z nabłonka okrywowego nazywamy rakami, natomiast z nabłonka gruczołowego - gruczolakorakami lub rakami gruczołowymi.

Tkanka łączna
Tkanka łączna tworzy delikatne błony, płynną krew i twarde kości, które służą do łączenia części ciała, wspierania ciała, poruszania się i ochrony ciała. Jest to zespół komórek, połączonych różnymi rodzajami włókien, osadzonych w materiale zwanym macierzą, substancją międzykomórkową lub istotą podstawową tkanki. Rodzaj macierzy i włókien określa cechy charakterystyczne danej tkanki łącznej. Na przykład tkanka chrzestna ma macierz galaretowatą, tkanka kostna ma macierz z twardych minerałów, a krew - macierz płynną. Tkanka łączna może być podzielona na różne grupy, niektóre z nich zachodzą na siebie. Oto te rodzaje.
Tkanka łączna wiotka łączy tkanki i narządy, działając jak elastyczny żel. Jej macierz to miękka, lepka substancja galaretowata.
• Tkanka tłuszczowa jest tkanką łączną wiotką, ale dodatkowo ma komórki tłuszczowe. Tworzy podściółkę ochronną np. wokół nerek i innych narządów oraz działa jako materiał izolujący.
• Spoista tkanka włóknista zbudowana z mieszaniny kolagenu i elastycznych włókien w płynnej macierzy. Tworzy ścięgna i więzadła, można ją znaleźć w skórze. Z tego rodzaju tkanki tworzą się blizny. Tkanka włóknista to także elastyczne, silne połączenie między tkanką kostną a tkanką mięśniową.
• Tkanka siateczkowa utworzona jest przez komórki, które pokrywają wiotkie rozgałęzione włókna siateczko we, tworzące trójwymiarową sieć. Tkanka siateczkowa buduje swego rodzaju rusztowanie dla śledziony, węzłów chłonnych i grasicy. W związku z tym jest ważną częścią układu odpornościowego organizmu. Specyficzna budowa tej tkanki pozwala śledzionie odfiltrowywać szkodliwe substancje z krwi i limfy.
• Tkanka kostna zbudowana jest z komórek kostnych (osteo-cytów) osadzonych w macierzy, utworzonej przez włókna kolagenowe i sole mineralne. To właśnie sole mineralne nadają kościom twardość.
• Chrząstka składa się z komórek chrzestnych (chondro-cytów) umieszczonych w elastycznej, ziarnistej macierzy. Małżowiny uszne zawierają elastyczne płytki chrząstne, kolana zawierają chrząstkę włóknistą, a oskrzela są zbudowane m.in. z pierścieni z chrząstki szklistej. Tkanka chrzestna nie jest unaczyniona, więc substancje odżywcze muszą dostawać się do niej za pomocą dyfuzji a nie przez krew. Z tego powodu zniszczona chrząstka goi się bardzo wolno.
• Tkanka mieloidałna tworzy szpik i komórki w nim powstające, łącznie z czerwonymi krwinkami, płytkami krwi oraz granulocytami (dojrzałymi leukocytami) i monocy-tami niezbędnymi do funkcjonowania układu odpornościowego.
• Tkanka krwi jest najbardziej niezwykłą tkanką łączną. Ma postać płynną i dlatego nie zawiera ani włókien ani substancji międzykomórkowej (macierzy). Tkanka ta składa się z dwóch składników: substancji płynnej, zwanej osoczem i części komórkowej w formie stałej, która zawiera czerwone krwinki (erytrocyty), krwinki płytkowe i białe krwinki (leukocyty) należące do układu odpornościowego. Nowotwory, które pojawiają się w kościach i tkankach miękkich (łącznej i mięśniowej), nazywane są mięsakami.
Najpowszechniej występują one u dzieci. Nowotwory układu limfatycznego to głównie chłoniaki. Chłoniaki mogą się pojawić w każdym miejscu układu limfatycznego, ale najczęściej lokują się w węzłach chłonnych. Szpiczak mnogi to nowotwór komórek plazmatycznych. Białaczki to nowotwory m.in. tkanek wytwarzających krew. Białaczki nie tylko zmieniają sposób dojrzewania komórek, ale również ich funkcję.
Tkanka mięśniowa
Tkanka mięśniowa to źródło ruchu ciała. Można ją podzielić na trzy rodzaje:
• Mięśnie szkieletowe - łączą kości i poruszają szkieletem. Mięśnie te nazywamy „poprzecznie prążkowanymi", gdyż w obrazie mikroskopowym włókna ich komórek mają poprzeczne prążki. Ich praca zależna jest od naszej woli.
• Mięśnie trzewne - znajdują się w narządach wewnętrznych ciała (trzewia, wnętrzności). Noszą nazwę mięśni gładkich, ze względu na brak poprzecznych prążków, lub mimowolnych, bo nie można ich kontrolować w zależności od woli.
• Mięsień sercowy, z którego zbudowane jest serce. Jest to tkanka gładka z wieloma cechami mięśni prążkowanych. Mięsaki tkanki mięśniowej zwykle atakują dzieci. Nowotwór mięśnia prążkowanego zajmuje piąte miejsce na liście najbardziej powszechnie występujących chorób nowotworowych dzieci, po białaczkach i chłoniakach, guzach ośrodkowego układu nerwowego, nerwiakach niedojrzałych i guzach Wilmsa.
Tkanka nerwowa
Z tkanki nerwowej zbudowane są takie narządy jak: mózg, rdzeń kręgowy i nerwy. Komórki nerwowe można sobie wyobrazić jako pracowników systemu połączeń telefonicznych i bazy danych. Dzięki nim możliwa jest komunikacja taka jak w układach elektronicznych. Istnieją dwa rodzaje tkanki nerwowej:
• Komórki nerwowe, zwane neuronami, faktycznie przetwarzają informacje. Neurony mają jednostkę centralną, czyli komórkę, wypustkę osiową czyli akson, który może mieć do l m długości i jedną lub kilka innych wypustek czyli dendrytów (włókna nerwowe).
• Komórki neuroglejowe to te, które podpierają i łączą neurony. Dla przykładu komórki Schwanna tworzą neuro-lemowe (osłonowe) i mielinowe powłoki neuronów. Astro-cyty (komórki gwiaździste) budują ciasną sieć dookoła naczyń włosowatych w mózgu. Wraz z naczyniami włosowatymi tworzą zespół połączeń krew-mózg, strukturę odpowiedzialną za kontrolę przedostawania się większych cząsteczek do mózgu.
Guzy, pojawiające się wewnątrz czaszki, biorą swoje nazwy od rodzaju komórek, z których się rozwinęły. Przykładami są gwiaździaki (od komórek gwiaździstych - astro-cytów), glejaki (od komórek neuroglejowych) i czemiaki (od komórek barwnikowych - melanocytów). Guzy centralnego układu nerwowego są najczęściej spotykanymi guzami litymi u dzieci. U dorosłych wiele wewnątrzczaszkowych guzów nowotworowych to twory, które przeniosły się z innych części organizmu (guzy wtórne, tzw. przerzutowe).
Podsumowanie
Każda tkanka składa się z jednego rodzaju komórek. Ma swój charakterystyczny rozmiar i cechy, własne wyspecjalizowane pole działania. Tkanka nabłonkowa wyściela, wydziela i wchłania. Tkanka łączna podpiera, łączy i chroni. Tkanka mięśniowa specjalizuje się w produkcji ruchu. Tkanka nerwowa umożliwia porozumiewanie się.

NARZĄDY I UKŁADY NARZĄDÓW
Gdy nowotwór rozwija się z jednej komórki do postaci guza, zmienia zdolność narządu, w którym się umiejscowił, do funkcjonowania i jest przeszkodą w całym układzie, do którego ten narząd należy. Ten rozdział pozwoli ci zrozumieć podstawową budowę anatomiczną ciała i organizację narządów. Omówimy tutaj rodzaje nowotworów najczęściej atakujących różne układy narządów.
Wyobraźmy sobie, że każda z twoich komórek-obywateli mieszka w mieście. Niektóre z miast, jak np. mózg, serce z całym układem krążenia, wątroba czy skóra są bardzo duże i wykonują niezastąpione czynności. Na przykład wielkie miasto układu krążenia, to miejsce, gdzie ogromna rodzina komórek mięśniowych mieszka i pracuje. Jedne z tych komórek biorą udział w gorączkowych zajęciach podstawowych narządu centralnego - serca. Inne cieszą się z prostego życia przedmieść: tętnic. Wolą mniej stresowy styl życia w narządach odległych. Każdy układ-miasto składa się z kilku rodzajów tkanek. I chociaż komórki wyglądają różnie i pochodzą z różnych grup, wszystkie pracują razem, aby osiągnąć wspólny cel. Każde miasto należy do większej organizacji o tej samej misji do spełnienia.
Układy narządów utworzone są z pewnej liczby odpowiednio dobranych narządów. Działają wspólnie, aby wykonać niezbędną pracę na rzecz ciała. Narząd w danym układzie jest zależny od innych, a każdy układ jest ściśle związany z pozostałymi. Na przykład w układzie mięśniowo-szkieleto-wym szkielet jest podporą dla zepołu ruchu. Ale on sam nie umożliwi poruszania się, musi korzystać z czynności mięśni. Współpracujące ze sobą mięśnie, przesuwają ciało z miejsca na miejsce, zmieniają jego pozycję, ale również i kształt. Układ mięśniowo-szkieletowy współdziała także z innymi układami narządów.
Wewnątrz kości długich i miednicznych znajduje się żółty szpik układu odpornościowego i czerwony szpik układu krwionośnego.
Istnieje dziesięć głównych układów narządów: układ powłok czyli skóra, szkieletowy, mięśniowy, krążenia, oddechowy, trawienny, nerwowy, hormonalny (wewnątrz-wydzielniczy), rozrodczy i moczowy. Układ odpornościowy różni się od innych tym, że zbudowany jest z pojedynczych komórek, a nie narządów. Omówimy go zatem osobno.
Skóra
„Powłoka ciała" to inne określenie skóry, a układ powłok obejmuje skórę i jej różne uzupełnienia, takie jak włosy, paznokcie palców u nóg i rąk, wargi i gruczoły skórne. Zbudowany jest z powierzchniowej tkanki nabłonkowej, umieszczonej na podstawie zbudowanej z tkanki łącznej.
Ogólnie mówiąc, zadaniem skóry jest oddzielenie wnętrza organizmu od środowiska zewnętrznego. Skóra sprawia, że jesteś wodoszczelny. Powoduje, że w czasie kąpieli nie nasiąkasz wodą jak gąbka, a na słońcu nie wysychasz jak rodzynek. Skóra chroni twój organizm przed otoczeniem. Komórki-obywatele skóry zapobiegają nielegalnej imigracji olbrzymiej liczby bakterii i wirusów oraz uniemożliwiają wtargnięcie trujących substancji chemicznych.
Skóra wykonuje również inne funkcje. Reguluje temperaturę ciała poprzez wydzialanie potu, wytwarza ważne substancje chemiczne, takie jak witamina D, i działa jako narząd czucia, reagujący na ciepło, zimno, dotyk, ucisk, ból. Wydziela także substancje poprzez gruczoły i pory. Chodzi tu o różne sole, tłuszcze, białka.
Ponieważ jest wystawiona na działanie wielu czynników środowiskowych, właśnie w niej najczęściej powstają komórki nowotworowe. Najbardziej powszechnymi rodzajami nowotworów skóry są rak komórek podstawnych i rak komórek płaskich nabłonka. Obydwa są spowodowane ekspozycją na szkodliwy wpływ promieniowania ultrafioletowego. Czer-niak, najgroźniejszy rodzaj nowotworu skóry, nie jest rakiem bo rozwija się z komórek barwnikowych, czyli komórek produkujących pigment, a nie nabłonkowych.
Układ szkieletowy
Czaszka, kręgosłup, klatka piersiowa, kości rąk i nóg, więzad-ła, ścięgna i stawy to części układu szkieletowego. Jest on prawie całkowicie zbudowany z dwóch rodzajów tkanki łącznej: kości i chrząstki.
Wykonuje trzy podstawowe czynności:
1. Stawy (połączenia przegubowe) w szkielecie umożliwiają zginanie i prostowanie.
2. Tkanka kostna służy jako swoisty magazyn. Minerały, takie jak wapń, magnez czy fosforany odkładają się w macierzy i są stamtąd w razie potrzeby pobierane.
3. Wewnątrz kości, jak w skrytce bankowej, ukryty jest czerwony szpik. Jest to część układu krwionośnego. Tu odbywa się jedna z podstawowych czynności ustroju-hemopoeza, czyli wytwarzanie krwinek czerwonych. Mięsaki tkanki kostnej występują rzadko i zwykle u osób młodych. Wiele innych nowotworów może dotrzeć do kości w formie przerzutów z innych narządów, na przykład rak żołądka, piersi czy prostaty.
Układ mięśniowy
Tkanka mięśniowa może tworzyć osobne mięśnie, które uważane są za oddzielne narządy.

Razem stanowią one układ mięśniowy. Komórki w mięśniu spełniają dwa główne zadania: odpowiadają za ruch i wytwarzanie ciepła. Chociaż stawy w układzie szkieletowym pozwalają na ruch, nie mogą tego ruchu wykonać same. Potrzebny jest skurcz mięśnia prążkowanego. Ruch wewnątrz ciała wykonują komórki mięśni gładkich. Przesuwanie pożywienia w przewodzie trawiennym odbywa się dzięki skurczom mięśni gładkich przełyku, żołądka i jelit. Mocz przechodzi przez układ moczowy dzięki mięśniom gładkim moczowodów, pęcherza i cewki moczowej. Powietrze dostaje się do płuc i wydostaje się z nich na skutek skurczu mięśni przepony. Układ mięśniowy służy też jako główny wytwórca ciepła, niezbędnego do utrzymywania tkanek w odpowiedniej temperaturze.
Mięsień jest prawie całkowicie zbudowany z białka. Gdy dostarczamy organizmowi za mało białka i pożywienia, gdy białko nie jest prawidłowo wchłaniane lub trawione, musi ono pochodzić z innego źródła. Tym źródłem jest tkanka mięśniowa. Nawet gdy nasza dieta dostarcza nam odpowiednie ilości białka, komórki nowotworowe atakują mięśnie, aby zdobyć białko i przerobić je w glukozę. Gdy tkanka mięśniowa zmniejsza objętość, pojedynczy mięsień słabiej wykonuje swoją funkcję, powodując słabość i uczucie zimna, spowodowane ograniczoną produkcją ciepła. Chociaż nowotwór układu mięśniowego jest bardzo rzadki, nowotwory innych narządów mogą spowodować poważną utratę masy mięśniowej.
Układ nerwowy
Mózg, rdzeń kręgowy i nerwy to narządy układu nerwowego. Składa się głównie z tkanki nerwowej, wspieranej i chronionej przez tkankę łączną.
Komórki-obywatele układu nerwowego wykonują kilka ważnych funkcji. Są odpowiedzialne za szybkie porozumiewanie się na linii komórka-komórka i narząd-narząd. Komórki w tych narządach produkują chemiczne przekaźniki nerwowe, które uruchamiają i podtrzymują impulsy elektryczne. To dzięki nim mózg może „rozmawiać" z narządami, bliższymi i dalszymi, oraz koordynować, kontrolować i integrować ich pracę. Wiadomości przenoszą się z ogromną szybkością. Komórki układu nerwowego funkcjonują też jako czujniki. Są w stanie rozpoznać ciepło, światło, ucisk i temperaturę.
Nowotwory układu nerwowego mogą się umiejscowić w szarej istocie mózgu, w oponach pokrywających mózg i w rdzeniu kręgowym. Gruczoły wewnątrzwydzielnicze znajdujące się w mózgu również mogą być źródłem nowotworu. Czaszka jest częstym miejscem guzów wtórnych, które przywędrowały tu z miejsca powstania, tak zwanych przerzutów.

Układ hormonalny
Układ hormonalny (wydzielania wewnętrznego) obejmuje przysadkę mózgową i szyszynkę; podwzgórze, tarczycę i nadnercza; trzustkę; jądra lub jajniki i łożysko. Gruczoły te uwalniają hormony bezpośrednio do krwi, w przeciwieństwie do gruczołów wydzielania zewnętrznego, które wydzielają swoje produkty do przewodów.
Komórki-obywatele gruczołu wydzielania wewnętrznego to „zarządcy": za pomocą hormonów wysyłają przez krew polecenia. Gruczoły wykonują podobną pracę do systemu nerwowego: przekazują informacje, ingerują i kontrolują funkcjonowanie organizmu. Sygnały hormonalne przenoszą się wolniej, ale działają dłużej. Hormony są głównymi czynnikami regulującymi przemianę materii, wzrost, rozwój organizmu i rozmnażanie.
Do najczęstszych nowotworów układu hormonalnego należą:
• nowotwory gamet - rak jądra (u mężczyzn), nabłoniak kosmówkowy, (wywodzący się z łożyska) i rak jajnika (u kobiet)
• rak trzustki - ponad 90 procent nowotworów trzustki to gruczolakorak śluzowaty, który powstaje w przewodzie trzustkowym
• rak tarczycy
Ponieważ nowotwory układu hormonalnego mogą wydzielać hormony, często ich objawy obserwowane są w odległych częściach ciała.

Układ krążenia
Każda komórka-obywatel połączona jest z innymi komórkami za pomocą ogromnego, zawiłego systemu transportowego, składającego się z autostrad, dróg i ścieżek. Składa się z dwóch części: układu sercowo-naczyniowego i układu limfatycz-nego.
Układ sercowo-naczyniowy
Układ sercowo-naczyniowy składa się z trzech głównych części: płynnej tkanki nazywanej krwią, zamkniętego obiegu rurek, przez które ta krew płynie, i pompy wprawiającej krew w ruch.
Krew to słonawy czerwony płyn, który służy jako nośnik w układzie sercowo-naczyniowym. Płynna część krwi, czyli osocze, zawiera dużą, zróżnicowaną ilość rozpuszczonych substancji, takich jak witaminy, minerały, składniki odżywcze, glukoza, insulina i inne hormony przeznaczone do przekazywania informacji, sole, enzymy, zbyteczne produkty przemiany materii i gazy. W osoczu zawieszona jest stała część krwi. Składa się ona z krwinek czerwonych, zawierających hemoglobinę i odpowiedzialnych za transport tlenu, białych krwinek systemu odpornościowego i krwinek płytkowych biorących udział w krzepnięciu krwi.
Krew wędruje przez rury nazywane naczyniami krwionośnymi. Tętnice przenoszą krew bogatą w tlen od serca ku tkankom. Żyły przenoszą krew pozbawioną tlenu od tkanek do serca. W naczyniach włosowatych, najmniejszych naczyniach krwionośnych, głodne tkanki wymieniają niepotrzebny dwutlenek węgla na tlen. Stamtąd krew pozbawiona tlenu odpływa do żył.
Serce jest równocześnie początkiem i końcem układu sercowo-naczyniowego. Zbudowane prawie całkowicie z mięśni, działa jako czterokomorowa pompa, która w pierwszej kolejności wprowadza odtlenioną krew do płuc. Tam dwutlenek węgla pochodzący z tkanek wymieniany jest na tlen i krew wraca do serca, które pompuje je znowu do tętnic, a więc na obwód, do tkanek.
Układ limfatyczny
Układ limfatyczny składa się z naczyń limfatycznych, węzłów chłonnych, limfy, grasicy i śledziony. Transportuje płyny, duże cząsteczki, tłuszcze i odżywcze związki tłuszczów z innymi substancjami. Jest również główną częścią układu odpornościowego. Do układu odpornościowego należą: węzły chłonne, migdałki, grasica i śledziona. Tkankę limfatyczną można również znaleźć w ścianie przewodu pokarmowego, klatce piersiowej i szpiku. Układ limfatyczny jest wyposażony w mechanizm odzyskiwania płynów z tkanek i zapobiegania obrzękom.

Rozmieszczenie węzłów chłonnych w głowie i szyi
Węzły chłonne to kombinacja komendy policji i koszar. Mają kształt nerkowaty. Zwykle występują grupowo. Każdy ma w sobie od 500 do 1500 węzłów chłonnych, od zupełnie maleńkich, aż do takich, których średnica wynosi około 2,5 centymetra. Gdy węzły w szyi, pod pachami czy w pachwinie są powiększone, możesz to wyczuć. Dlatego lekarz zawsze bada szyję i brzuch.
Z układu limfatycznego korzystają komórki układu odpornościowego. Gdy napastnik (np. bakteria, wirus lub komórka nowotworu) zostaje wychwycony przez jedną z białych krwinek, przenoszony jest do węzła chłonnego w celu uwięzienia i zbadania. Jeśli zostanie przechwycona duża ilość tych kłopotliwych gości lub kiedy armia ochronna mobilizuje swoje siły w obliczu zagrożenia, przepełnione koszary mogą być wyczuwalne przez lekarza. Czasami węzły takie usuwa się podczas zabiegu chirurgicznego.

Są wtedy badane pod mikroskopem, czy w tym „więzieniu" znajdują się jakieś komórki nowotworowe. Jeśli węzeł nie ma wewnątrz komórek nowotworowych, twój lekarz wie, że nowotwór nie dotarł do miejsc kontrolowanych przez ten węzeł.
Narządy zaangażowane w tworzenie krwi są częstym miejscem rozwoju nowotworów. To białaczki. Nowotwory układu limfatycznego to chłoniaki. Tabela w poprzednim rozdziale zawiera listę często spotykanych nowotworów układu limfatycznego.
Układ oddechowy
Komórki w układzie oddechowym są odpowiedzialne za wymianę dwutlenku węgla i tlenu między powietrzem i krwią. Narządy tego układu to nos, gardło, krtań, tchawica, oskrzela i płuca.
Oddychanie obejmuje dwa równoległe procesy. Podczas oddychania zewnętrznego (oddychanie płucne) powietrze bogate w tlen jest wprowadzane do płuc, gdy robisz wdech, a dwutlenek węgla jest usuwany z ciała, gdy robisz wydech. W czasie oddychania wewnętrznego (oddychanie tkankowe) tlen z czerwonych krwinek jest w tkankach wymieniany z niepotrzebnym dwutlenkiem węgla.
Gdy robisz wdech, powietrze jest filtrowane i ogrzewane w jamie nosowej i gardle, potem przechodzi przez krtań do tchawicy. Tchawica jest zbudowana z mięśni gładkich, z umieszczonymi w nich obręczami chrząstkowymi w kształcie litery C, których funkcją jest usztywnienie dróg oddechowych, aby zawsze były otwarte. W miejscu, gdzie tchawica wchodzi do klatki piersiowej, rozdziela się na dwie części zwane oskrzelami, z których jedno prowadzi do prawego płuca, a drugie do lewego. Oskrzela rozdzielają się na oskrzeliki, które zakończone są pęcherzykami. Pęcherzyki przypominają małe baloniki, które rozszerzają się i kurczą podczas wdechu i wydechu. Pod cienką błoną pęcherzyków znajdują się włoskowate naczynia krwionośne, gdzie przekazywany jest tlen. Krew opuszczająca płuca płynie do serca, które następnie wypom-powywuje ją przez tętnice do tkanek potrzebujących tlenu.
Dwa płuca podzielone są na płaty. Prawe ma trzy płaty górny, środkowy i dolny, lewe tylko dwa górny i dolny. Między płucami znajduje się śródpiersie, czyli jama zawierająca serce, aortę, przełyk, tchawicę i oskrzela. Każde płuco pokryte jest podwójną błoną opłucnej: blaszką zewnętrzną opłucnej i blaszką wewnętrzną, która leży bezpośrednio na tkance płucnej, zwaną opłucną trzewną. Jama klatki piersiowej oddzielona jest od jamy brzusznej przegrodą mięśniową zwaną przeponą. Skurcze i rozkurczę przepony wywołują różnicę ciśnień, niezbędną do oddychania. Każdego dnia narządy oddechowe przepompowują ponad 10000 litrów powietrza, zawierającego substancje toksyczne, kurz, mikroorganizmy i inne niebezpieczne cząsteczki unoszące się w powietrzu. To sprawia, że narządy te są częstym miejscem nowotworów. Nowotwory płuc dzielimy na cztery rodzaje.

1. rak płaskonabłonkowy (30-35% przypadków)
2. gruczolakorak (35-40% przypadków)
3. rak wielkokomórkowy (ok. 10% przypadków)
4. rak drobnokomórkowy (ok. 20-25% przypadków)
Te rodzaje są zwykle dla uproszczenia grupowane jako nowotwory drobnokomórkowe.

Układ trawienny (pokarmowy)
Układ trawienny składa się z jamy ustnej, gardła, przełyku, żołądka, jelit, odbytnicy i odbytu. Narządy te tworzą długą, otwartą na obu końcach rurę, zwaną przewodem pokarmowym. Dodatkowe narządy to zęby, język, gruczoły ślinowe, wątroba, pęcherzyk żółciowy i trzustka. Przewód pokarmowy trawi pożywienie, wchłania składniki odżywcze i eliminuje odpady. Cały przewód pokarmowy jest wyścielony komórkami nabłonkowymi, które stale się złuszczają i są zastępowane przez nowe. Gdy wymiana tych szybko rozwijających się

komórek jest wstrzymana na skutek chemioterapii lub naświetlania promieniami oprócz takich objawów jak opryszcz-ka jamy ustnej, ból gardła, pojawia się rozstrój żołądka. Zniszczenie nabłonka jelita cienkiego to nie tylko przyczyna złego samopoczucia, ale także utrata elektrolitów z powodu biegunki lub niedożywienie spowodowane złym wchłanianiem.
Głównym zadaniem nabłonka w jelicie cienkim jest bowiem wchłanianie składników pokarmowych. Umożliwia to jego niezwykła budowa. Wyściółka jelita cienkiego jest pomarszczona, z aksamitnymi fałdami, zwanymi marszczkami. Marszczki są pokryte milionami występków zwanych kosmkami. Każdy kosmek ma milimetr długości i ma małą tętnicę, żyłę i naczynie limfatyczne, biegnące przez środek. Jest pokryty pojedynczą warstwą komórek, które mają jeszcze delikatniejsze wypustki na szczycie, nazywane mikrokosmkami. Każda komórka na kosmku ma ich około l 700. Pod mikroskopem mikrokosmki oglądane od góry dają wrażenie pędzelka i często nazywamy je „rąbkiem szczoteczkowym". Niektóre enzymy niezbędne do trawienia pożywienia są produkowane właśnie w rąbku szczoteczkowym, blisko szczytu każdego kosmka. Przetrawione składniki odżywcze przechodzą następnie przez ściankę kosmka do krwi lub naczyń limfatycznych. Taki układ kosmków i mikrokosmków zwiększa powierzchnię wchłaniania jelita cienkiego do około 250 m2, czyli obszaru wielkości małego kortu tenisowego.
Jeżeli leczenie nowotworu jak chemioterapia lub radioterapia, zniszczy komórki kosmków, niektóre składniki odżywcze nie mogą już być trawione (z powodu braku enzymów) i wchłaniane (z powodu braku mikrokosmków i kosmków). To może doprowadzić to do niedożywienia.
Ponieważ układ pokarmowy jest otwarty na środowisko zewnętrzne i trujące składniki, często staje się miejscem rozwoju nowotworu. Podzielimy je na trzy grupy w zależności od lokalizacji: jama ustna, przełyk i żołądek; dodatkowe narządy - wątroba i drogi żółciowe, trzustka; jelito cienkie i grube.
Rak górnego odcinka układu oddechowego i przewodu pokarmowego
Obszar ten obejmuje narządy służące jednocześnie do oddychania i odżywiania się: wargi, jamę ustną, język, nos, zatoki przynosowe, gardło, gruczoły ślinowe ł szyję. Nowotwór płaskonabłonkowy, czyli rak jest najpowszechniejszą chorobą nowotworową tego obszaru. Ten rodzaj nowotworu jest silnie powiązany z ekspozycją na działanie trujących składników, takich jak alkohol, tytoń, przemysłowe substancje chemiczne. Ponieważ wszystkie powierzchnie, które wchodzą w kontakt z toksynami są w niebezpieczeństwie, nowotwór rozwijający się w jednej strukturze, często niezależnie pojawia się też w innej. Aby temu zapobiec i doprowadzić do wyleczenia tkanki nabłonkowej należy zadbać o wyeliminowanie wszelkich substancji toksycznych.
Czasami zabieg usuwający zmiany nowotworowe może spowodować trudności w jedzeniu. Jeśli do tego dojdzie, należy koniecznie skontaktować się ze specjalistą od odżywiania lub dietetykiem, który podpowie jak dostarczyć pożywienie niezbędne dla organizmu, aby sam mógł się leczyć.
Rak przełyku, żołądka, jelita cienkiego
Połowa nowotworów przełyku pojawia się w środkowej części narządu, pozostałe występują w podobnej liczbie w odcinku górnym i dolnym. Większość nowotworów górnego odcinka przełyku to nowotwory płaskonabłonkowe, natomiast nowotwory dolnego odcinka to zwykle groczo-lakoraki.
Nowotwory jelita cienkiego występują bardzo rzadko. Są to zwykle rakowiaki rozwijające się z pewnego rodzaju komórek hormonalnych, rozrzuconych w jelicie cienkim, lubchłoniakł, rozwijające się z komórek układu limfatycznego rozsianych w ścianie jelita.
Rak jelita grubego
Nowotwory okrężnicy, odbytnicy i odbytu sklasyfikowane są jako nowotwory jelita grubego. Okrężnica jest najczęstszym miejscem pojawiania się guzów w przewodzie pokarmowym. Amerykańskie Towarzystwo Onkologiczne oblicza, że z około 151000 nowych przypadków tego typu nowotworów pojawiających się w USA - 98% to raki, z których 60-70% umiejscowionych jest w dolnej jednej trzeciej okrężnicy i odbytnicy.
Nowotwór wątroby i przewodu żółciowego
Wątroba jest największym gruczołem, doglądającym i zarządzającym środowiskiem wewnętrznym. Spełnia różnorodne funkcje: • odbiera z jelit, przez żyłę wrotną, krew bogatą w składniki odżywcze i przetwarza białka i węglowodany,
• jest odpowiedzialna za odtruwanie organizmu z różnych niepotrzebnych i toksycznych substancji,
• działa jako magazyn przechowujący zapasy witamin B<v>12<D>, A i D oraz żelaza
• jest to gruczoł wydzielania zewnętrznego, produkuje codziennie pół litra żółci. Żółć działa jako emulgator, umożliwia rozpuszczanie tłuszczów w wodnistej limfie. Bez odpowiedniej dostawy żółci, tłuszcz nie jest wchłaniany prawidłowo co prowadzi do stanu nazywanego biegunką tłuszczową.
Wątroba ma do pewnego stopnia zdolność regeneracji. Jeśli duże obszary jej komórek zostaną zniszczone lub usunięte, a pozostała część jest zdrowa, wątroba zregeneruje się i podejmie większość swoich funkcji.
Układ żółciowy obejmuje pęcherzyk żółciowy, w którym przechowywana jest żółć wytworzona przez wątrobę i przewody żółciowe, które łączą się z przewodem trzustkowym.
Przewody żółciowe pozawątrobowe, prawy i lewy wychodzą z wątroby i łączą się, tworząc przewód wątrobowy wspólny. To właśnie tędy płynie żółć do jelita. Przewód pęcherzykowy z pęcherzyka żółciowego łączy się z przewodem wątrobowym wspólnym i wraz z nim tworzy przewód żółciowy wspólny. Żółć w drodze do dwunastnicy, może opuścić pęcherzyk żółciowy przez przewód pęcherzykowy, albo odwrotnie - dostać się do pęcherzyka żółciowego, gdzie zostanie przechowana. Przewód żółciowy wspólny łączy się z przewodem trzustkowym przenoszącym z trzustki enzymy trawienne, tuż przed wejściem do dwunastnicy w brodawce dwunastniczej Yatera. Najczęstszym nowotworem wątroby jest rak pierwotny wątroby (z komórek miąższu), ale najczęściej występują w niej guzy wtórne czyli przerzuty raka piersi, płuca czy narządów przewodu pokarmowego. Nowotwory dróg żółciowych to przede wszystkim raki pęcherzyka żółciowego, pozawąt-robowych przewodów żółciowych i brodawki dwunastniczej Vatera.
Układ moczowy
Oczyszczaniem krwi zajmuje się układ moczowy, do którego należą: para nerek z moczowodami, pęcherz moczowy oraz cewka moczowa. Nerki, obie wielkości pięści, filtrują codziennie ponad 1700 l krwi, aby wyprodukować około l litra silnie zagęszczonego moczu. Mocz to jak woda po myciu: zawiera odpady, które wyrzuciły do krwi inne narządy.
Mocz przechodzi z nerek w dół przez długi kanał zwany moczowodem i dociera do pęcherza. Pęcherz moczowy to pusty narząd mięśniowy, który rozciąga się, gdy jest wypełniony moczem. Mocz jest tam czasowo przetrzymywany przez jakiś czas, a następnie, gdy przekroczy pewną objętość, zostaje wypchnięty przez cewkę moczową. Czynność tę nazywamy oddawaniem moczu. Nerki pomagają również w utrzymaniu równowagi elektrolitów, wody i kwasów w organizmie.
Najczęstszymi nowotworami nerek są: gruczolako-rak (zwany także rakiem jasnokomórkowym), stanowiący około 85-90% nowotworów tego narządu; guz Wilmsa (zwany też nerczakiem niedojrzałym), który jest nowotworem wieku dziecięcego, oraz nowotwór miedniczek nerkowych. Nowotwory moczowodów są rzadkie, przeważnie są to guzy wtórne, pochodzą z przerzutów. Najczęstszą postacią nowotworów pęcherza moczowego są nowotwory nabłonka przejściowego, które stanowią około 90% raków pęcherza, płasko-komórkowe i mieszane nabłonka przejściowego i komórek płaskich. Gruczolaki pęcherza są rzadkie i obejmują nowotwory sygnetowatokomórkowe oraz gruczolaki nerkopocho-dne. Wtórne guzy mogą się pojawić jako przerzuty z szyjki macicy, macicy, prostaty (gruczołu krokowego) i odbytu. Większość nowotworów cewki moczowej to raki płasko-komórkowe.

Męski układ rozrodczy
Męski układ rozrodczy obejmuje jądra, gdzie produkowana jest sperma, nasieniowody i cewkę moczową; mosznę, prącie i powrózek nasienny. Męski układ rozrodczy ma za zadanie produkować, transportować i wprowadzać nasienie do żeńskich dróg rodnych.
Jądra i najądrze
Jądra to para męskich gruczołów płciowych (gonad) umieszczonych w worku mosznowym. Jądra to miejsce produkcji nasienia i równocześnie gruczoły wydzielające męski hormon, testosteron. Nasienie wytworzone w jądrach wydostaje się przez najądrze, długi, cienki przewód ciasno zwinięty w spiralę. W najądrzu nasienie dojrzewa przez ok. 1-3 tygodni, zanim przejdzie nasieniowodem do członka. Drogi nasienne są otoczone warstwą tkanki łącznej.
Ponad 95% nowotworów jąder to nasieniaki, których punktem wyjścia są komórki płciowe (gamety). Ponadto

występują nienasieniakowe nowotwory komórek płciowych, obejmujące raka zarodkowego, nabłoniak kosmówkowy złośliwy, nowotwory wielotkankowe (potworniaki) i guzy będące kombinacją tych wszystkich rodzajów.
Prostata (gruczoł krokowy)
Prostata to gruczoł otaczający cewkę moczową. Produkuje zasadową półpłynną substancję, która jest główną częścią płynu nasiennego. Rak prostaty to najczęściej spotykany nowotwór u mężczyzn. Co roku odnotowuje się ponad 100000 nowych przypadków.
Prącie (członek, penis)
' Istnieją dwa rodzaje nowotworów tego narządu: rak członka i rak umiejscowiony - rodzaj nowotworu, którego komórki złośliwe nie przedostają się do sąsiednich tkanek ani nie tworzą przerzutów do innych narządów.
Żeński układ rozrodczy
Żeński układ rozrodczy obejmuje jajniki (gonady żeńskie), drogi rodne (macica, jajowody i pochwa) oraz sutki i srom. Drogi rodne produkują komórki jajowe, przyjmują nasienie. Układ płciowy żeński umożliwia zapłodnienie, rozwój płodu, poród i odżywianie potomstwa. Rak piersi jest najpowszechniejszym nowotworem u kobiet na zachodzie.
Według Amerykańskiego Towarzystwa Onkologicznego, rocznie odnotowuje się około 143 000 nowych przypadków. Są to następujące nowotwory: rak przewodowy; rak zraziko-wy, guz liściasty oraz rak wewnątrzprzewodowy.
Nowotwory związane z drogami rodnymi to: inwazyjne raki płaskokomórkowe szyjki macicy, sromu i pochwy; jasno-komórkowe gruczolakoraki pochwy; rak trzonu macicy i nabłoniak kosmówkowy złośliwy. Do nowotworów jajników należą m.in. rak (surowiczy, śluzówkowy, jasnokomórkowy



i śluzowy), złośliwe guzy komórek płciowych (rozrodczaki, guzy pęcherzyka żółtkowego i potworniaki). Wzrost zdrowej tkanki rozrodczej regulowany jest przez hormony płciowe. Nowotwory rozwijające się w tych tkankach również reagują na te hormony, zwiększając tempo swojego wzrostu.
Podsumowanie
Tkanki są zorganizowane w narządy, które wykonują określone funkcje. To jest tak jak w mieście, gdzie kilka wspólnot dostarcza pracowników, poświęcających czas na pewne prace. Narządy ciała organizują się w układy: grupy miast wytwarzających podobny produkt lub usługę. Istnieje 10 głównych układów narządów w organizmie. To, co wpływa na jeden narząd, wpływa na cały układ i stąd zdolność takiego układu do wytwarzania i utrzymywania tkanek w dobrym stanie.

NOWOTWÓR: KOMÓRKI STAJĄ SIĘ ZŁOŚLIWE
Zrozumienie istoty nowotworu i guza nowotworowego wymaga wiedzy, jak normalna komórka zmienia się w komórkę o charakt
▬▬▬▬▬▬▬▬ஜ۩۞۩ஜ▬▬▬▬▬▬▬▬▬
     Forumeria.pl - Najlepsze forum w Polsce
▬▬▬▬▬▬▬▬ஜ۩۞۩ஜ▬▬▬▬▬▬▬▬▬
Odpowiedz

[-]
Szybka odpowiedź

Disable AutoMedia embedding for this link.   MP3 Playlist

Weryfikacja przeciw botom
Zaznacz pole wyboru znajdujące się poniżej. Ten proces pozwala chronić forum przed botami spamującymi.

Podobne wątki
Wątek: Autor Odpowiedzi: Wyświetleń: Ostatni post
  Dieta wątrobowa olenka654 1 126 07-27-2017, 11:39
Ostatni post: farama
  dieta białkowa Gość 0 796 06-14-2011, 15:27
Ostatni post: Gość
  Dieta wątrobowa brunet 0 885 06-14-2011, 14:54
Ostatni post: brunet
  Dieta - odchudzanie brunet 0 1,037 12-28-2010, 17:19
Ostatni post: brunet
  Dieta surowa brunet 0 787 12-09-2010, 15:59
Ostatni post: brunet

Użytkownicy przeglądający ten wątek:

1 gości